မည္သူမွ် အႏိုင္မရႏိုင္ေသာ စစ္ပြဲတစ္ပြဲ

ေဆာ္ဒီဦးေဆာင္ေသာအဖြဲ႕၏ ေလေၾကာင္းတိုက္ခိုက္မႈေၾကာင့္ ပ်က္စီးသြားေသာ အေဆာက္အအံုအနီး ဟိုသီသူပုန္မ်ားကို ေတြ႕ရစဥ္ Mohammed HUWAIS / AFP

ဒီဇင္ဘာ လဆန္းပိုင္းက သမၼတေဟာင္း အလီအဗၺဒူလာဆာေလးသတ္ျဖတ္ခံရျခင္း ေၾကာင့္ ယီမင္ႏိုင္ငံ၏ ဝမ္းနည္းစရာျဖစ္ေနသည့္ အေျခအေနသည္ ပို၍ဆိုးရြားခဲ့သည္။ ဆာေလး သည္ ရွီးဟိုက္ဦးေဆာင္ေသာ ဘာသာေရးႏွင့္ ႏုိင္ငံေရးအဖြဲ႕ ဟိုသီႏွင့္မ်ားမၾကာမီက ကြဲသြားခဲ့ေသာ မဟာမိတ္ဖြဲ႕မႈ အပါအဝင္ က်ယ္ျပန္႔ေသာ ျပည္တြင္းႏိုင္ငံေရး ကြန္ရက္တစ္ခုႏွင့္အတူ ယီမင္ႏိုင္ငံ တြင္ အေရးပါေသာ ႏိုင္ငံေရးဇာတ္ေကာင္တစ္ဦးအျဖစ္ ဆယ္စုႏွစ္ သံုးစုၾကာရပ္တည္ခဲ့သည္။ ဆာေလး၏ အုပ္ခ်ဳပ္မႈကို ဆန္႔က်င္ ေသာ ဆႏၵျပပြဲမ်ားအၿပီး ၂၀၁၂ ႏွစ္ဆန္းတြင္ ဆာေလးရာထူးမွ ျဖဳတ္ခ်ခံရၿပီးေနာက္ ယီမင္ႏိုင္ငံသည္ ျပည္တြင္း မတည္ၿငိမ္မႈေၾကာင့္ အခက္ႀကံဳခဲ့ၿပီး ၂၀၁၄ တြင္ ၿမိဳ႕ေတာ္ဆာနားကို ဟိုသီတို႔သိမ္းပိုက္မႈျဖင့္ အဆံုးသတ္ၿပီးေနာက္ပိုင္း တစ္ႏိုင္ငံလံုးကို သိမ္းပိုက္ရန္ ႀကိဳး ပမ္းေနသည္။


ယင္းကာလအတြင္း ဆာ ေလးသည္ တရားဝင္ေခါင္းစဥ္စဲြ ကိုင္ထားျခင္း မရွိေသာ္လည္း ႏိုင္ငံေရးၾသဇာလႊမ္းမိုးမႈ အတိုင္း အတာတစ္ခုအထိ ကိုင္စြဲထားခဲ့ၿပီး သံုးႏွစ္ၾကာ ျပည္တြင္းစစ္အဆံုး သတ္ေရး အေထာက္အကူျဖစ္ေစ မည့္ သေဘာတူညီခ်က္မႈတစ္ရပ္ အတြက္ အက်ိဳးေဆာင္ေပးရန္ ေဆာ္ဒီႏွင့္ ဆာေလးစတင္ေဆြးေႏြးခဲ့သည္ဟု သတင္းထြက္ခဲ့ သည္။ ဆာေလးသတ္ျဖတ္ခံရျခင္း ႏွင့္အတူ ယင္းမဟာဗ်ဴဟာသည္ ၿပိဳလဲခဲ့ၿပီး ယခုအခါ ယီမင္ႏိုင္ငံတြင္းရွိ ၎၏မဟာမိတ္ေဟာင္း မ်ားသည္ ၎တို႔ကိုယ္တိုင္ ႏိုင္ငံေရးအရ ညီၫြတ္ေအာင္ လုပ္ ေဆာင္မည္လား (သို႔မဟုတ္) အလားအလာရွိေသာ သေဘာတူညီမႈ ရယူမည့္သူအေနျဖင့္ ဆာေလး၏ ေနရာကို ဝင္ယူမည့္သူႏွင့္ ပတ္သက္ၿပီး မရွင္းမလင္းျဖစ္ေန သည္။

ဆာေလးေသဆံုးမႈကို တံု႔ျပန္ မႈအတြင္း သမၼတအဗၺဒူ-ရာဘူ မန္ေဆာဟာဒီႏွင့္ ဆာေလး၏ သားမ်ားအနက္ တစ္ဦးျဖစ္သည့္ အာမက္အလီဆာေလးတို႔က ယီ မင္ႏိုင္ငံ လူဦးေရ၏ ၁၀ ရာခိုင္ႏႈန္း ေအာက္သာရွိေသာ ယခုေခါင္း ေဆာင္ေနသည့္ ဟုိသီအဖြဲ႕ကို လက္စားေခ်ၿပီး ႏိုင္ငံအတြင္းမွ ေမာင္းထုတ္မည္ဟု ေႂကြးေၾကာ္ထားသည္။ သို႔ေသာ္ ယင္းကဲ့သို႔အ စီအစဥ္တစ္ရပ္အတြက္ ၎တို႔ ေထာက္ခံမႈ စုေဆာင္းႏိုင္စြမ္း သည္ သံသယမ်ားေနသည္။

ယင္းႏိုင္ငံေရးအေျခအေန သည္ အ႐ႈပ္ေတာ္ပံုတစ္ခု ျဖစ္ သည္။ ကံမေကာင္းသည္မွာ ယင္းအေျခအေနမ်ားေၾကာင့္ လူသား ခ်င္းစာနာေထာက္ထားေရး အိပ္မက္ဆိုးသည္ တစ္ေန႔ထက္တစ္ေန႔ ေမွာင္မိုက္လာေနသည္။

ႏိုဝင္ဘာက ေဆာ္ဒီအာေရး ဗီးယား၏ ၿမိဳ႕ေတာ္ ရီးယာ့ဒ္အနီး သို႔ ဟိုသီတို႔က ဒံုးက်ည္ျဖင့္ တိုက္ ခိုက္ရန္ ႀကိဳးပမ္းမႈအၿပီးတြင္ ေဆာ္ဒီတို႔က ဟိုသီတို႔ ထိန္းခ်ဳပ္ထား ေသာ ဆိပ္ကမ္းမ်ားကို ပိတ္ဆို႔ ထားမႈ တိုးျမႇင့္တင္းက်ပ္ခဲ့သည္။ ယင္းအတြက္ေၾကာင့္ အစားအစာ၊ေလာင္စာႏွင့္ ေဆးဝါးျပတ္လပ္မႈ မ်ား ပိုမ်ားခဲ့သည္။ ယီမင္ႏိုင္ငံ သည္ ၎တို႔အစားအစာမ်ား၏ ၉၀ ရာခိုင္ႏႈန္းကို ေရေၾကာင္းမွ အမ်ားဆံုးတင္သြင္းသည္။ ကုလ သမဂၢ၏ ေနာက္ဆံုးခန္႔မွန္းခ်က္္ မ်ားအရ ယီမင္ႏိုင္ငံ၏ ၂၇ သန္း ေသာ ျပည္သူမ်ားအနက္ ၁၇ သန္း ခန္႔သည္ ယခုအခါအစားအစာ မဖူလံုျဖစ္ေနေၾကာင္း သိရ သည္။ ယီမင္ႏိုင္ငံသား သန္း ၂၀ ေက်ာ္သည္ အေရးေပၚ အကူ အညီလိုအပ္ေနသည္။

ထုိအေတာအတြင္း ယခုႏွစ္ ႏွစ္ဆန္းပိုင္းက ႏိုင္ငံတကာၾကက္ ေျခနီအဖြဲ႕၏ ခန္႔မွန္းခ်က္မ်ားတြင္ ယီမင္ႏိုင္ငံ၌ ၂၀၁၇ ႏွစ္ကုန္တြင္ ကာလဝမ္းေရာဂါ ျဖစ္ပြားသူတစ္ သန္းခန္႔အထိ မ်ားလာႏိုင္သည္ ဟုဆိုသည္။ ယီမင္ႏိုင္ငံတြင္ ကာ လဝမ္းေရာဂါတစ္ခုတည္းသာ မ ဟုတ္ဘဲ ဆံုဆို႔နာေရာဂါႏွင့္ ငွက္ ဖ်ားေရာဂါ ျဖစ္ပြားမႈႏႈန္းလည္း ျမင့္တက္လာေနသည္။ ျပင္ပမွ ႀကီး ႀကီးမားမား အကူအညီမရပါက ယင္းႏိုင္ငံ၏ ဖ႐ိုဖရဲ က်န္းမာေရး ေစာင့္ေရွာက္မႈ စနစ္က ယခုအ တိုင္းအတာမ်ိဳး ျပႆနာကို ႏိုင္ နင္းအာင္ ေျဖရွင္းႏိုင္မည္မဟုတ္ ဆိုသည္မွာ ရွင္းေနသည္။

လံုၿခံဳေရး မ်က္မွာစာတြင္ လည္း ဟုိုသီတို႔က ရီးယာ့ဒ္ၿမိဳ႕အ နီးရွိ ပစ္မွတ္ႏွစ္ခုကို ဒံုးက်ည္ျဖင့္ ပစ္ခတ္ခဲ့ျခင္း၊ ယူေအအီးႏိုင္ငံရွိ အေရးႀကီးအေျခခံ အေဆာက္အ အံုမ်ားကို ပစ္မွတ္ထားရန္ ၿခိမ္း ေျခာက္ျခင္းမ်ားေၾကာင့္ လံုၿခံဳေရး အႏၲရာယ္သည္ အဆင့္သစ္တစ္ခု သို႔ ျမင့္တက္လာသည္။ ဥေရာပ ႏွင့္ အာရွၾကား ေရေၾကာင္း ကုန္ သြယ္မႈမ်ားစြာ ျဖတ္သန္းရာ ယင္း ကမ္းေျမာင္အတြက္ ယခုပဋိပကၡ ေၾကာင့္ မေရွာင္လႊဲႏိုင္ေသာ အႏၲရာယ္ရွိေနသည္ကို ေလ့လာ သူမ်ား စိုးရိမ္ေနသည္။

စိုးရိမ္စရာသည္ ယင္းမွ် သာမဟုတ္ဘဲ အီရတ္ႏွင့္ ဆီးရီးယားႏွစ္ႏိုင္ငံလံုးရွိ အဓိကၿမိဳ႕မ်ား မွ အိုင္အက္စ္အဖြဲ႕ကို တိုက္ထုတ္ျခင္းမွေန၍ ယီမင္သည္ အစြန္း ေရာက္မ်ား၏ လႈိင္းအသစ္မ်ား ထြက္ေပၚလာႏိုင္သည့္ အနာဂတ္စစ္ဆင္ေရး အေျခစိုက္စခန္းတစ္ ခု ျဖစ္လာႏိုင္ေျခရွိေနသည္။ ယင္းႏိုင္ငံထဲတြင္ အိုင္အက္စ္ႏွင့္ အယ္လ္ကိုင္ဒါကြန္ရက္မ်ားရွိႏွင့္ ၿပီးျဖစ္ရာ အႏၲရာယ္အလြန္ႀကီးေသာ အေနအထားတစ္ရပ္ျဖစ္ေန သည္။

ဟိုသီတို႔ကို ျပန္တိုက္ထုတ္ ကာ ယီမင္နယ္စပ္ကို လံုၿခံဳေအာင္ ေဆာင္ရြက္ရန္ ႀကိဳးပမ္းေနသည့္ ေဆာ္ဒီဦးေဆာင္ေသာ ၫြန္႔ေပါင္း အဖြဲ႕၏ အစီအစဥ္ကို ကူညီလို သည့္ ဆႏၵကုိ အေမရိကန္က ဟန္ ခ်က္ညီေစရန္ ႀကိဳးစားေနသည္။

ဒီဇင္ဘာလဆန္းက သမၼတ ထရန္႔သည္ အစားအစာ၊ ေလာင္ စာ၊ ေရႏွင့္ေဆးဝါးမ်ား အလြန္အ မင္ လိုအပ္ေနသည့္ ယီမင္ျပည္သူ မ်ားဆီသို႔ ယင္းအကူအညီမ်ား လံုးဝေရာက္ရွိႏိုင္ေရး ထရန္႔၏ အစိုးရက ေဆာ္ဒီအာေရးဗီးယား ေခါင္းေဆာင္ပိုင္းကို တိုက္တြန္းခဲ့ သည္။ ယင္းမွာ အေမရိကန္၏ ေထာက္ခံမႈ အေျခအေနအခ်ိဳ႕ရွိ ေနေၾကာင္း ေဆာ္ဒီတို႔ကို သတိ ေပးျခင္းျဖစ္သည္။

ယီမင္ႏိုင္ငံသို႔ ဝင္လာေသာ လူသားခ်င္းစာနာ ေထာက္ထား ေရး အကူအညီမ်ားအေပၚ ကန္႔ သတ္ထိန္းခ်ဳပ္ထားျခင္းမ်ားကို ေျဖေလွ်ာ့ေပးရန္ ရည္ရြယ္ ေၾကာင္း ေဆာ္ဒီဘက္က ေၾကညာ ထားေသာ္လည္း ယင္းအစီအစဥ္ က စီးပြားေရးႏွင့္ လူသားခ်င္း စာ နာေထာက္ထားေရးဆိုင္ရာ အကူ အညီမ်ား စီးဝင္မႈအေပၚ မည္သို႔ အက်ိဳးသက္ေရာက္ေစမည္ ဆို သည္ကို သိရိွရန္အခ်ိန္ေစာလြန္း ေနေသးသည္။ မည္သည့္အေျခအေနတြင္မဆို ေျမျပင္အေျခအ ေနမွာ ယင္းျပႆနာေျဖေလွ်ာ့ေစေရး အေထာက္အကူျဖစ္ေစမည့္ အျခားနည္းလမ္းမ်ားကုိ အေမရိကန္မူဝါဒေရးဆြဲသူမ်ားက အသံုးက်က် 

စဥ္းစားေစရန္ျဖစ္လာသည္။

ပထမဆံုးအေနျဖင့္ အေမရိ ကန္မူဝါဒေရးဆြဲသူမ်ားက ယီမင္ ႏိုင္ငံတြင္း၌ ေဆာ္ဒီက ေလ ေၾကာင္းတိုက္ခိုက္မႈမ်ား ရပ္တန္႔ ရန္ သေဘာတူၿပီး ဟိုသီတို႔က ယီမင္နယ္စပ္ျပင္ပသို႔ ဒံုးက်ည္ တိုက္ခိုက္မႈ မွန္သမွ်ရပ္တန္႔ရန္ သ ေဘာတူသည့္ အေျခအေနတစ္ ရပ္ကို ဖန္တီးႏိုင္ရမည္ျဖစ္သည္။ ယင္းကဲ့သို႔ေသာ သေဘာတူညီမႈ သည္ အကူအညီမ်ားစြာ လိုအပ္ ေနေသာ အလွမ္းေဝးသည့္ ေဒသ မ်ားသို႔ ဆိပ္ကမ္းမ်ားမွ လူသား ခ်င္းစာနာေထာက္ထားေရးႏွင့္ စီး ပြားေရးအကူအညီမ်ား စီးဝင္လာ ေအာင္ ကူညီေပးႏိုင္မည့္ ေျခလွမ္း တစ္ခုျဖစ္ႏိုင္ၿပီး စစ္မက္ဒဏ္ခံ ယီ မင္ႏိုင္ငံသားမ်ားအတြက္ စိတ္ပိုင္းသက္သာရာရမႈ အတိုင္းအတာ တစ္ခုအထိ ေပးႏိုင္မည္ျဖစ္သည္။

ယင္းကဲ့သို႔ သေဘာတူညီမႈ တစ္ခုရႏိုင္လွ်င္ အထူးသျဖင့္ အဓိ က လူေနထုိင္ရာ ေဒသမ်ားႏွင့္ အ ေရးႀကီးေသာ အေျခခံအေဆာက္ အအံုမ်ားရွိရာ ေဒသမ်ား အပါအ ဝင္ ျပည္တြင္းအပစ္အခတ္ ရပ္စဲ မႈမ်ားစြာအတြက္ ညႇိႏႈိင္းေရး တံခါး ပြင့္သြားႏိုင္သည္။

ဒုတိယအေနျဖင့္ စီးပြားေရး ႏွင့္ ေဆးဘက္ဆိုင္ရာ အကူအညီ မ်ား အေရးတႀကီး လိုအပ္ေန ေသာ ယီမင္အတြက္ အိုမန္ကိုအ ကူအညီေပးေရး ေလယာဥ္မ်ား ဆင္းသက္ရာ ေနရာတစ္ခုအျဖစ္ စဥ္းစားရန္လည္း ျဖစ္လာႏိုင္ သည္။

အိုမန္၏ မူစကတ္ႏွင့္ ဆာ လာလာေလိဆပ္တို႔သည္ ဆာနား ႏိုင္ငံတကာေလဆိပ္မွ သံုးနာရီၾကာေလယာဥ္စီး႐ံုျဖင့္ ေရာက္ရွိႏိုင္ၿပီး ေဆာ္ဒီႏွင့္ ဟိုသီကိုယ္စားလွယ္မ်ား ယင္းေလေၾကာင္းခရီး မ်ားကို စံုစမ္းစစ္ေဆးခြင့္လည္း ရလာႏိုင္သည္။

ယင္းအေျခအေနေၾကာင့္ ယီ မင္ႏိုင္ငံတြင္းသို႔ တရားမဝင္ ကုန္ ပစၥည္းမ်ား (သို႔မဟုတ္) လက္နက္ မ်ား ေမွာင္ခိုသြင္းေနသည္ဆို ေသာ ေဆာ္ဒီတို႔၏ စိုးရိမ္မႈမ်ားကို ေျဖေလွ်ာ့ရန္ အေထာက္အကူျပဳ မည္ျဖစ္သည္။

တတိယအေနျဖင့္ အေမရိ ကန္အရာရွိမ်ားက အဓိကမဟာ မိတ္မ်ားႏွင့္ ပူးေပါင္းကာေဒသ ဆိုင္ရာ ညီလာခံတစ္ရပ္က်င္းပ ေရး ေဆာင္ရြက္ႏိုင္မည္ျဖစ္ကာ ယင္းပဋိပကၡကို ေျဖရွင္းေရး နည္း လမ္းမ်ား ေဆြးေႏြးႏိုင္မည္ျဖစ္ သည္။

ေဆြးေႏြးေရးအတြက္ အဆို ျပဳခ်က္အခ်ိဳ႕တြင္ စစ္ခင္းေနသူ မ်ား အားလံုးပါဝင္ေသာ ေဆြးေႏြး မႈအတြက္ အေျခခံခ်က္အသစ္တစ္ခုကို ေဖာ္ထုတ္ေရး၊ ယီမင္ ႏိုင္ငံ၏ ဘဏ္စနစ္ကို အသက္ သြင္းေရး ခ်က္ခ်င္းအေရးယူ ေဆာင္ရြက္ေရး၊ ေငြေၾကးေျပာင္တလင္းခါေနေသာ စီးပြားေရးစနစ္ သို႔ ေငြမ်ားထည့္သြင္းေရး၊ ဟိုသီတို႔၏ ေရရွည္စိုးရိမ္မႈမ်ားအတြက္စိတ္ေက်နပ္ေစမည့္ လမ္းျပေျမပံု တစ္ရပ္ ေရးဆြဲေရးတို႔ ထည့္သြင္း အဆိုျပဳႏိုင္သည္။ သို႔ေသာ္ အရည္အခ်င္းျပည့္ဝေသာ သံတမန္မ်ား အေနျဖင့္ ယင္းထက္ပို၍ တင္ျပႏိုင္မည္ျဖစ္သည္။ ယင္းသို႔ေဆာင္ ရြက္ရန္ အေရးတႀကီးလိုအပ္ေန သည္။ ယီမင္စစ္ပြဲသည္ ယခုအခါတတိယႏွစ္အတြင္းသို႔ ဝင္ေရာက္လာေနၿပီျဖစ္ကာ မည္သည့္အဖြဲ႕ မွ် အႏိုင္မရေသးေသာ ပဋိပကၡ တစ္ခုအျဖစ္ ဆက္ရွိေနၿပီး အားလံုးက႐ႈံးမည္ကို ေၾကာက္ရြံ႕ေနၾက သည္။ ယင္းကဲ့သို႔ ဝ႐ုန္းသုန္းကားျဖစ္ေနေသာ အေျခအေနတြင္အစြန္းေရာက္မ်ားအတြက္ အက်ိဳးရွိေနၿပီး ႏိုင္ငံနယ္နိမိတ္အ တြင္း၌သာ ပဋိပကၡဆက္ျဖစ္ႏိုင္ ေျခ နည္းေနသည္။ တစ္နည္း ေျပာရလွ်င္ အဆံုးသတ္ရန္ လိုေန ေသာ စစ္ပြဲျဖစ္သည္။

—Ref:CNN