စိတ္က်သူကုိ စာနာေဖးမမႈျဖင့္ ဆြဲထူေပးပါ

ျမန္မာႏိုင္ငံတြင္ လူ ၁,၀၀၀ လွ်င္ ၆ ဦးႏႈန္း စိတ္က်ေရာဂါခံစားေနရသည္။ (ဓာတ္ပံု − ေဂ်ေမာင္ေမာင္(အမရပူရ))

လူငယ္ဆရာဝန္တစ္ဦး၏ လြန္ခဲ့သည့္ သံုးပတ္ခန္႔က လူမႈကြန္ရက္ စာမ်က္ႏွာတြင္ ဘဝကို အ႐ႈံးေပး သည့္ ႏႈတ္ဆက္စာက ၾကားသိရသူအေပါင္းကို အံ့ၾသထိတ္လန္႔ ေစသည္။

‘‘ကြၽန္ေတာ့္ဘဝ ဝဋ္ေႂကြးကုန္ၿပီလို႔သာ မွတ္လိုက္ပါ။ ကြၽန္ေတာ္ ေသျခင္းတရားကို မလြန္ဆန္ႏိုင္ေတာ့ၿပီ။ ဘယ္သူ႔ပေယာ ဂမွ မပါပါဘူး။ ေကာင္းရာဘံုဘဝ ေရာက္ပါေစဟု ဆုေတာင္းေပးၾက ပါေနာ္...’’ စသျဖင့္ ေရးသားကာ ႀကိဳးဆြဲခ်ေသဆံုးခဲ့ျခင္းျဖစ္သည္။  အဆုိပါဆရာ၀န္ေရးသားခဲ့ေသာ စာရြက္မွာ ေဖ့စ္ဘြတ္ခ္လူမႈကြန္ ရက္တြင္ ပ်ံ႕ႏွံ႔ၿပီးေတြ႕ရသူမ်ား စိတ္မေကာင္းျဖစ္ေစခဲ့သည္။

အျခားျဖစ္စဥ္တစ္ခုမွာ ေဆးေက်ာင္းသူတစ္ဦး စာမလိုက္ ႏိုင္သျဖင့္ စိတ္ဓာတ္က်ကာ ၎ ၏သူငယ္ခ်င္းထံ ညဥ့္သန္းေခါင္ယံတြင္ ရင္ဖြင့္ရန္ ဖုန္းဆက္သည္။ သို႔ေသာ္ သူငယ္ခ်င္းမ်ားက ဖုန္းမကိုင္မိ။ ထို႔ေၾကာင့္ အိမ္ေအာက္ ထပ္ရွိ ၎၏မိခင္ကို ဖုန္းဆက္ သည္။ မိခင္ျဖစ္သူလည္း အလုပ္ ပင္ပန္းၿပီး အိပ္ခ်င္သျဖင့္ ေသခ်ာ ဂ႐ုတစိုက္ျဖင့္ နားမေထာင္ျဖစ္ခဲ့။

‘‘သူ႔အေမကလည္း ပင္ပန္း ၿပီး ျပန္ၿပီးေတာ့ ေျပေျပလည္လည္ နားမေထာင္အားဘူး။ ဟယ္ ဘာ လုပ္ေနတာလဲ၊ မနက္ျဖန္စာေမးပြဲ ေျဖရမယ္ အိပ္ေတာ့ဆိုၿပီး က႐ုဏာ ေဒါေသာနဲ႔ေျပာမိတယ္။ အဲဒီအသံက ေဆးေက်ာင္းသူက ငါ့ကို ကယ္မယ့္သူ မရွိဘူးဆိုၿပီး ကိုယ့္ကိုယ္ကိုယ္ သတ္ေသသြားတယ္။ မနက္မိုးလင္းသိေတာ့ အခ်ိန္မမီေတာ့ဘူး’’ဟု စိတ္က်န္းမာေရး အထူးကု ဆရာဝန္ႀကီး ေဒါက္တာ ေဇာ္စိန္လြင္က စိတ္က်ေရာဂါ ေၾကာင့္ ကုိယ့္ကုိယ္ကုိယ္ သတ္ ေသခဲ့ေသာမွတ္မွတ္ရရျဖစ္ရပ္ တစ္ခုကိုေျပာျပသည္။

စိတ္က်ေရာဂါ၏ ေနာက္ ဆက္တြဲသည္ အဆိုးရြားဆံုးအျဖစ္ မိမိကိုယ္ကိုယ္ ေသေၾကာင္းႀကံ စည္ျခင္းျဖင့္ အဆံုးသတ္တတ္သ ျဖင့္ အႏၲရာယ္ႀကီးမားသည္ကို အဆိုပါျဖစ္စဥ္ႏွစ္ခုကို ၾကည့္ပါ က သတိျပဳႏိုင္သည္။

 စိတ္ဖိစီးမႈခံစားလာရသူ တိုင္း၏ ၇၀ ရာခိုင္ႏႈန္းေက်ာ္က မိမိကိုယ္ကိုယ္ ေသေၾကာင္းႀကံ စည္ရန္  အေတြးရွိၾကေသာ္လည္း တကယ့္လက္ေတြ႕တြင္ ယင္းသို႔ ႀကံစည္မႈထေျမာက္ရန္ မလြယ္ကူ ဟု ေဒါက္တာေဇာ္စိန္လြင္က ဆို သည္။

 ျမန္မာႏိုင္ငံတြင္ လူဦးေရ တစ္ေထာင္လွ်င္ ေျခာက္ဦးႏႈန္း သည္ စိတ္က်ေဝဒနာ ခံစားေနရ သည္။ တစ္နည္းအားျဖင့္ဆိုေသာ္ ႏုိင္ငံ့လူဦးေရ၏ သံုးသိန္းခန္႔သည္ ယင္းေရာဂါ  ခံစားေနရသည္ဟု အစိုးရက ထုတ္ျပန္ထားသည္။

မိမိကုိယ္ကိုယ္ ေသေၾကာင္း ႀကံစည္မႈေၾကာင့္ ႏွစ္စဥ္လူဦးေရ တစ္သိန္းလွ်င္ သံုးဦးခန္႔ အသက္ ဆံုး႐ႈံးေနေၾကာင္း ျပည္ထဲေရးဝန္ ႀကီးဌာနစာရင္းမ်ား၌ ေဖာ္ျပထား သည္။ ထုိ႔ျပင္ ရန္ကုန္ေဆး႐ံုႀကီး ႏွင့္ ေျမာက္ဥကၠလာပေဆး႐ံုႀကီး တို႔တြင္ ၂၀၁၃ စက္တင္ဘာ ၁ ရက္မွ ၂၀၁၄ ၾသဂုတ္ ၃၁ ရက္အထိေသေၾကာင္းႀကံစည္မႈေၾကာင့္ ေရာက္ရွိလာေသာ လူနာ ၁၀၆ ဦး အနက္ စိတ္က်ေရာဂါခံစားေနရ သူ ၃၁ ဒသမ ၁ ရာခိုင္ႏႈန္းရွိ ေၾကာင္း ေသေၾကာင္းႀကံစည္မႈကို ေလ့လာထားေသာ သုေတသန ရလဒ္တြင္ ေဖာ္ျပထားသည္။

ျမန္မာတြင္သာမက ကမၻာတြင္ပါ  ႏွစ္စဥ္ လူဦးေရရွစ္သိန္းခန္႔သည္ စိတ္က်ေရာဂါေၾကာင့္ စကၠန္႔ေလးဆယ္၌ တစ္ဦးႏႈန္းျဖင့္ မိမိကုိယ္ကိုယ္ အဆံုးစီရင္ေလ့ရွိသည္။

ကမၻာတစ္ဝန္းလံုးတြင္ စိတ္ က်ေရာဂါခံစားေနရသူဦးေရ ၃၂၂ သန္းရွိ၍ ျမန္မာႏိုင္ငံအပါအဝင္ အေရွ႕ေတာင္အာရွႏိုင္ငံမ်ားတြင္ ၈၆ သန္းခန္႔ရွိသည္။ ၂၀၀၅ မွ ၂၀၁၅ အထိ ဆယ္စုႏွစ္တစ္ခုအ တြင္း ေဝဒနာရွင္ ၁၈ ရာခိုင္ႏႈန္း ေက်ာ္ ျမင့္တက္လာၿပီး WHO ၏တစ္ကမၻာလံုးအတုိင္းအတာျဖင့္ ေလ့လာထားေသာ ဆန္းစစ္ခ်က္မ်ားအရ စိတ္က်ေရာဂါသည္ အ ဆင့္(၄)တြင္ ရွိေနၿပီး ၂၀၃၀ တြင္ ထိပ္ဆံုးေရာက္လာႏိုင္ေၾကာင္း တြက္ဆထားသည္။

အမ်ိဳးသမီးမ်ားကအမ်ိဳးသား  မ်ားထက္ ႏွစ္ဆခန္႔ပိုမိုျဖစ္ပြား သည္။ ႏုိင္ငံခ်င္းအလိုက္ျဖစ္ပြားမႈ သည္ အေမရိကန္ႏုိင္ငံတြင္ ၆ ဒသမ ၉ ရာခိုင္ႏႈန္းရွိၿပီးဂ်ပန္ႏိုင္ငံ တြင္ ၃ ရာခိုင္ႏႈန္းရွိသည္။ ႏုိင္ငံအ မ်ားစုတြင္မူ ၈ ရာခိုင္ႏႈန္းမွ ၁၂ ရာခိုင္ႏႈန္းအထိ ျဖစ္ပြားမႈရွိသည္။ ထုိ႔ေၾကာင့္ ဖြံ႕ၿဖိဳးၿပီးႏိုင္ငံမ်ားတြင္ ပုိျဖစ္ပြား၍ ျမန္မာႏုိင္ငံတြင္ ျဖစ္ ပြားမႈနည္းေနဆဲျဖစ္သည္။

သုိ႔ေသာ္ ျမန္မာႏိုင္ငံတြင္ လည္း ငါးသန္းေက်ာ္သည္စိတ္ က်ေရာဂါအပါအဝင္ စိတ္ေရာဂါ တစ္ခုခု ခံစားေနရေၾကာင္း က်န္း မာေရးဝန္ႀကီးဌာနက ထုတ္ျပန္ထားသည္။ ၂၀၀၂တြင္ စိတ္ေရာဂါလူနာဦးေရသည္ ေလးရာခန္႔ရွိေသာ္လည္း ၁၄ ႏွစ္အၾကာ ၂၀၁၆ တြင္ ရန္ကုန္ရြာသာႀကီး စိတ္က်န္းမာေရးေဆး႐ံု၌ ၁,၆၀၀ ေက်ာ္အထိ တိုးလာသည္။

စိတ္က်ေရာဂါသည္ အလႊာ စံု၊ အရြယ္စံုမေရြး ျဖစ္ပြားတတ္ သည္။ ယေန႔ေခတ္ကဲ့သို႔ ၿပိဳင္ဆိုင္မႈျပင္းထန္ၿပီး ေအာင္ျမင္မႈတစ္ခုကို ႏွစ္ကာလၾကာရွည္စြာ ထိန္းသိမ္းရန္ ခက္ခဲလြန္းခ်ိန္တြင္ ေအာင္ျမင္ေက်ာ္ၾကားသူမ်ား၊ အႏုပညာအသိုင္းအဝိုင္းတြင္လည္း ျဖစ္ပြားမႈမ်ားရွိသည္။ ၎တို႔သည္ သာမန္အားျဖင့္ ေအာင္ျမင္ေက်ာ္ ၾကားမႈမ်ားရွိေနၿပီး ေပ်ာ္ရႊင္ေနသည္ဟု ထင္မွတ္လိမ့္မည္။ သို႔ေသာ္ ေအာင္ျမင္ေက်ာ္ၾကားမႈ ေနာက္ကြယ္တြင္ ေဝဖန္ခံရမႈမ်ား၊ စိတ္ဖိစီးမႈမ်ားစြာရွိေပသည္။

ျမန္မာႏိုင္ငံမွ အႏုပညာရွင္ မ်ားတြင္လည္း ျဖစ္ပြားဖူးၿပီး အဆို ေတာ္တစ္ဦးႏွင့္ပန္းခ်ီဆရာတစ္ဦး တို႔က ၎တို႔ တြင္ စိတ္က်ေရာဂါ ခံစားခဲ့ရဖူးေၾကာင္း အတိအလင္း ဝန္ခံေျပာၾကားထားသည္။

‘‘လူအမ်ားနဲ႔ ကြၽန္ေတာ္ ဆက္ဆံလို႔ မရေတာ့ဘူး။ ေခ်ာင္တစ္ ေခ်ာင္မွာ ပိတ္ေနတာ ကြၽန္ေတာ့္ အတြက္ အလံုၿခံဳဆံုးလို႔ ထင္တယ္။ ၿပီးေတာ့ လူႀကီးေတြက ကြၽန္ေတာ့္ကို ၾကည့္ေနတဲ့အၾကည့္ေတြက အထင္ေသးတဲ့အၾကည့္ေတြ၊ ကြၽန္ေတာ့္ကို မလိုတဲ့အၾကည့္လို႔ ျမင္ လာတယ္။ ကြၽန္ေတာ့္စိတ္ထဲမွာ အေကာင္းမျမင္ေတာ့ဘူး။ ည ဘက္က်ရင္လည္း အသံေတြၾကား တယ္။ အိပ္မရဘူး။ ကိုယ့္ကို ေခၚ တဲ့အသံေတြၾကားတယ္။အရမ္း ကို ခံစားခဲ့ရတယ္’’ဟု Myan-mar Idol အဆိုၿပိဳင္ပြဲမွ လူသိမ်ား လာ သည့္ အဆိုေတာ္ရဲေနာင္က စိတ္က်ေရာဂါခံစားရစဥ္က ႏွစ္ ပတ္ေက်ာ္ျဖတ္ေက်ာ္ခဲ့ေသာ အိပ္ မက္ဆုိးကုိ ဖြင့္ဟသည္။

၎သည္ ၂၀၁၇ တြင္ ျပဳလုပ္ခဲ့ေသာ Myanmar Idol Season- 2 အဆိုၿပိဳင္ပြဲယွဥ္ၿပိဳင္စဥ္၌ ေဝ ဖန္မႈမ်ားႏွင့္ ရင္ဆိုင္ခဲ့ရသျဖင့္ စိတ္က်ေဝဒနာခံစားခဲ့ရသည္။ အ ဆိုပါခံစားခဲ့ရသည့္ကာလအတြင္း အလုပ္ကိုပါ ထိခိုက္မႈမ်ားပင္ ႀကံဳ ခဲ့ရၿပီး မိမိကုိယ္ကိုယ္ အဆံုးစီရင္ ရန္အထိပင္ အေတြးမ်ားဝင္လာ ေၾကာင္း ရဲေနာင္က ဆိုသည္။ ေနာက္ပိုင္းတြင္မွ မိသားစု၊ သူငယ္ခ်င္းအသိုင္းအဝိုင္းမ်ားက အားေပးမႈႏွင့္အတူ အဆိုပါ စိတ္ ကို ေျဖေဖ်ာက္ခဲ့သည္။

အလားတူ နာမည္ေက်ာ္ပန္း ခ်ီ ဆရာေဇာ္ေဇာ္ေအာင္မွာလည္း စိတ္က်ေရာဂါခံစားခဲ့ရသျဖင့္   ဆရာ၀န္ႏွင့္ စနစ္တက်ကုသမႈ ခံယူခဲ့ရသည္။ ႏုိင္ငံေတာ္၏အ တိုင္ပင္ခံပုဂၢိဳလ္ အႀကံျပဳခ်က္အ တိုင္း ရာသီခြင္ပန္းခ်ီကားေရးဆြဲ ေပးခဲ့သည့္ ပန္းခ်ီဆရာေဇာ္ေဇာ္ေအာင္ကလည္း ယင္းပန္းခ်ီကား မ်ားႏွင့္ပတ္သက္၍ လူမႈကြန္ရက္စာမ်က္ႏွာေပၚတြင္ ေဝဖန္မႈမ်ား ႀကံဳေတြ႕ခဲ့ရသူျဖစ္သည္။

၎အေနျဖင့္ အဆိုပါေဝဖန္ မႈမ်ားႏွင့္ မႀကံဳရမီကတည္းကပင္ န႐ိုရွိရင္းစြဲ စိတ္က်ေဝဒနာကို ခံစားေနရသျဖင့္ စနစ္တက်ေဆးကုသ မႈခံယူခဲ့ျခင္း၊ စိတ္ခြန္အားေပး သည့္ တရားဓမၼအေခြမ်ား နား ေထာင္ခဲ့ျခင္းႏွင့္ မိသားစုသိုက္ သိုက္ဝန္းဝန္းႏွင့္ ခရီးထြက္ျခင္းတို႔ ျဖင့္ ၎၏ေဝဒနာကို ေအာင္ျမင္ ေက်ာ္လႊားႏိုင္ခဲ့သည္ဟု ဆိုသည္။

‘‘သိသင့္သိထိုက္တဲ့ ဗဟုသု တေလးေတြသိမယ္။ မရွက္မ ေၾကာက္နဲ႔ တတ္သိနားလည္တဲ့ ဆရာဝန္ေတြကို ျပသမယ္ဆိုရင္ စိတ္ဖိစီးမႈေတြကို ေက်ာ္လႊားႏိုင္ မယ္လို႔ အႀကံေပးခ်င္ပါတယ္’’ဟု ပန္းခ်ီဆရာ ေဇာ္ေဇာ္ေအာင္က စိတ္က်ေရာဂါ ကုသေျပေပ်ာက္ သည့္ နည္းလမ္းမ်ားကို မွ်ေဝသည္။

လူတုိင္းတြင္ မိသားစု၊ ပညာ ေရး၊ လုပ္ငန္းခြင္ႏွင့္ စီးပြားေရး ျပႆနာမ်ားေၾကာင့္ စိတ္ဖိစီး ျခင္း၊ စိတ္ဓာတ္က်ျခင္း အစရွိ ေသာ စိတ္က်န္းမာေရးျပႆနာ မ်ားကို တစ္ခ်ိန္မဟုတ္ တစ္ခ်ိန္ ခံစားရဖူးမည္ျဖစ္သည္။ အသက္ (၂၇)ႏွစ္အရြယ္ မအင္ၾကင္းသည္ လည္း စိတ္မက်န္းမာမႈကို ငါးႏွစ္ ခန္႔ၾကာျမင့္ေအာင္ ခံစားခဲ့ရဖူး သည္ဟုဆိုသည္။

‘‘ႏွစ္ခ်ီတယ္။ အေမဆံုးၿပီး ေတာ့ စျဖစ္တာ။ ဟာသကား သူမ်ားေတြ ၾကည့္ရယ္ေနရလည္း ကိုယ္မရယ္ရဘူး။ ဘာပဲလုပ္လုပ္ ခံစားခ်က္မဲ့ေနသလိုႀကီးး။ (၁၇) ကေန (၂၂)ေလာက္ထိကို တစ္ခုခု စိတ္ညစ္တယ္ဆိုရင္ သတ္ေသဖို႔ ပဲ စဥ္းစားတာ။ လုပ္လည္းလုပ္ဖူး တယ္။ မေအာင္ျမင္ဘူး။ တကယ္ တမ္းလည္း လုပ္ေရာ အဲဒီေဝဒနာႀကီးကို မခံစားႏိုင္ဘူး။ ေနာက္ ေတာ့ တျဖည္းျဖည္းနဲ႔ သူငယ္ခ်င္း ေတြကို ရင္ဖြင့္။ သူငယ္ခ်င္းေတြ က အားေပးရင္းနဲ႔ စိတ္ေျဖတဲ့နည္း လမ္းရသြားတာ’’ဟု မအင္ၾကင္း က ဆိုသည္။

စိတ္က်ေရာဂါျပင္းထန္စြာ ျဖစ္ပြားသူ ဆယ္ပံုတစ္ပံုခန္႔သည္ မိမိကိုယ္ကိုယ္ ေသေၾကာင္းႀကံ စည္မႈေၾကာင့္ အသက္ဆံုး႐ႈံးေနၿပီး ထက္ဝက္ခန္႔မွာ မိမိကုိယ္ကိုယ္ ေသေၾကာင္းႀကံစည္ရန္ ႀကိဳးပမ္း အားထုတ္တတ္သည္ဟု ႏိုင္ငံတ ကာ က်န္းမာေရးစစ္တမ္းမ်ားက ေဖာ္ျပထားသည္။ ေလ့လာခ်က္ အခ်ိဳ႕ကမူ စိတ္က်ေရာဂါခံစားေန ရသူ၏ ၁၅ ရာခိုင္ႏႈန္းသည္ မိမိ ကိုယ္ကိုယ္ အဆံုးစီရင္တတ္သည္ ကို ေတြ႕ရေၾကာင္း ေဖာ္ျပထားသည္။

စိတ္က်ေရာဂါျဖစ္ပြားရျခင္း မွာ စီးပြားေရး၊ လူမႈေရး၊ အိမ္ ေထာင္ေရး၊ ပညာေရး၊ က်န္းမာ ေရးစသျဖင့္ လူမႈဘဝမ်ားထဲက အဆင္မေျပမႈမ်ားကို အေၾကာင္း ျပဳ၍ ျဖစ္ပြားလာျခင္းျဖစ္သည္။

ေတာင္ကိုရီးယားႏုိင္ငံရွိ အႏုပညာရွင္မ်ားထဲတြင္လည္း မိမိ ကိုယ္ကိုယ္ အဆံုးစီရင္ၿပီး ဘဝကို အ႐ႈံးေပးခဲ့သူ ၁၀ ဦးထက္ မနည္းရွိသည္။ စိတ္ဖိစီးမႈမ်ား အလြန္အကြၽံခံစားလာရၿပီးေနာက္ စိတ္က်ေရာဂါျပင္းထန္လာရာမွ စိတ္ထြက္ေပါက္တစ္ခုအျဖစ္ ေနာက္ဆံုး၌ အဆံုးစီရင္ခဲ့ျခင္းျဖစ္သည္။

 မၾကာေသးမီက ကိုရီးယား ေကေပါ့ပ္အဆိုေတာ္ေဂ်ာင္ဟြန္း သည္ ဆိုးလ္ၿမိဳ႕ ရွိ၎၏တုိက္ခန္း အတြင္း ေသဆံုးေနသည္ကိုေတြ႔ ရွိရၿပီး ေဂ်ာင္ဟြန္းမေသဆံုးမီသူ၏ အစ္မျဖစ္သူထံသို႔ ‘‘ဒါက ကြၽန္ ေတာ့္ရဲ႕ ေနာက္ဆံုးႏႈတ္ဆက္ စကားပါပဲ’’ ဟု မက္ေဆ့ခ်္ပို႔ခဲ့ရာ အဆိုပါမက္ေဆ့ခ်္ကို လက္ခံရရွိ ၿပီးေနာက္ ရဲတပ္ဖြဲ႕သို႔ အေၾကာင္း ၾကားခဲ့ရာမွ ေဂ်ာင္ဟြန္းကို တုိက္ ခန္းအတြင္း ေသဆံုးေနသည္ကို ေတြ႕ခဲ့ရျခင္းျဖစ္သည္။ ထုိ႔ျပင္ ၎မေသဆံုးမီ ႏွစ္ပတ္အလိုက လည္း ၎၏သူငယ္ခ်င္း Dear Cloud အဖြဲ႕ဝင္ Nine9 ထံသို႔ စိတ္ဓာတ္က်ေနသည့္အေၾကာင္း မက္ေဆ့ခ်္တစ္ေစာင္  ေပးပို႔ခဲ့ေသးသည္။

အလားတူပင္ ကမၻာေက်ာ္ Linkin Park အဖြဲ႕မွ ေခါင္းေဆာင္ အဆိုေတာ္ ခ်က္စတာဘန္နင္တြန္ သည္ ၿပီးခဲ့သည့္ ဇူလိုင္ ၂၀ ရက္က ကိုယ့္ကိုယ္ကိုယ္ အဆံုးစီရင္ခဲ့ သည္။ အသက္(၄၁)ႏွစ္အရြယ္ ဂီတ ၾကယ္ပြင့္ျဖစ္ေသာခ်က္စတာ သည္ေအာင္ျမင္မႈ မ်ား စြာ တစ္ေပြ႕တစ္ပိုက္ရရွိခဲ့ေသာ္လည္း ၎၏ ငယ္ဘဝအေစာပိုင္းကာလမ်ား တြင္ အရိပ္ဆိုးမ်ားျဖင့္ ျပည့္ႏွက္ ေနခဲ့ၿပီး ကေလးဘဝတြင္ လိင္ပိုင္း ဆိုင္ရာ ေစာ္ကားခံရေၾကာင္း အင္ တာဗ်ဴးတစ္ခု၌ ၎ကိုယ္တိုင္ ဝန္ခံ ေျပာၾကားခဲ့ဖူးသည္။ စိတ္က်ေရာ ဂါခံစားရျခင္းေၾကာင့္ ယင္းသို႔ အဆံုးစီရင္သည္ဟု သတင္းအခ်က္အလက္မ်ား သီးျခား မေဖာ္ျပထားေသာ္လည္း ေအာင္ျမင္တတ္ႂကြ ဆဲအရြယ္တြင္ ခ်က္စတာ အဆံုး စီရင္ျခင္းသည္ စိတ္ဖိစီးမႈမ်ား ေၾကာင့္ဟု သံုးသပ္ခဲ့သည္။  

‘‘စိတ္က် (Depression) တာ ရဲ႕ေနာက္ဆံုးအဆိုးဆံုးကေတာ့ Suicide (သတ္ေသ)လုပ္တာေပါ့။ အဲဒီေရာဂါရလာၿပီဆို အမူအရာ ေတြက သိပ္သိသာတာ။ သိပ္ စကားမေျပာေတာ့ဘူး။ တစ္ ေယာက္တည္းေနမယ္။ ေတြးမယ္။ၿပီးေတာ့ စားတာ၊ ေသာက္တာ ေလ်ာ့လာမယ္။ အလုပ္မွာလည္း စိတ္ဝင္စားမႈက်လာမယ္။ တစ္ခါ တေလက်ရင္ ငါေသခ်င္တယ္၊ ငါမေနခ်င္ေတာ့ဘူး၊  ငါ ဒီေလာက ႀကီးထဲက ထြက္သြားခ်င္တယ္လို႔ သူ႔ႏႈတ္က ေျပာမယ္။ အဲဒီလိုအမူ ရာေတြက ျပင္းထန္လာမယ္။ တ ျဖည္းျဖည္းျပလာတာ။ ေတာ္ေတာ္ မ်ားမ်ားကေတာ့ လံုးဝ ဘယ္သူ႔ကို မွ အသိမေပးဘဲနဲ႔ သတ္ေသတယ္ ဆိုတာ အင္မတန္နည္းတယ္။ ၉၀ ရာခိုင္ႏႈန္းက သိတယ္’’ဟု ပါေမာကၡေဒါက္တာခင္ျမင့္(စိတ္ ပညာ)က စိတ္က်ေဝဒနာခံစားရ သူမ်ား၏ သတိျပဳမိေစႏုိင္ေသာ ေရာဂါလကၡဏာမ်ားကို ဆိုသည္။

စိတ္က်ေရာဂါသည္ အရြယ္ မေရြးျဖစ္ပြားတတ္ၿပီး မ်ားေသာ အားျဖင့္ လူငယ္ႏွင့္သက္ႀကီးရြယ္ အိုမ်ား၌ ပိုျဖစ္တတ္သည္။ အ ဘယ္ေၾကာင့္ဆိုေသာ္ လူငယ္မ်ား တြင္ အရက္ႏွင့္ မူးယစ္ေဆးဝါး ျပႆနာမ်ားအျပင္ ရည္မွန္းခ်က္၊ လုပ္ငန္းခြင္စိန္ေခၚမႈႏွင့္ မေအာင္ ျမင္မႈမ်ား၊ လူမႈေရး၊ ပညာေရး ျပႆနာမ်ားရွိေနသျဖင့္ ယင္း ျပႆနာမ်ားကို မေျဖရွင္းႏိုင္သည့္ အခါ စိတ္က်ေရာဂါေဝဒနာကို ခံစားရျခင္းျဖစ္သည္။

အသက္အရြယ္ႀကီးျမင့္သူ မ်ားတြင္ အထီးက်န္မႈ၊ အေဖာ္မဲ့မႈ မ်ားအျပင္ စီးပြားေရး၊ လူမႈေရး အဘက္ဘက္က နိမ့္က်လာမႈမ်ား ေၾကာင့္ စိတ္က်ေရာဂါျဖစ္ပြား သည္။ စိတ္က်ေရာဂါျဖစ္ပြား သည့္အေျခအေန၌ အခ်ိဳ႕က အ ေၾကာင္းအရာႀကီးႀကီးမားမားတစ္ ခုေၾကာင့္ ျဖစ္ပြားႏိုင္ၿပီး အခ်ိဳ႕က ေသးေသးမႊားမႊားေလးမ်ား စုလာ ၿပီးမွ စျဖစ္တတ္ျခင္းမ်ားလည္း ရွိသည္။

အသက္အရြယ္မေရြး၊ လူမ်ိဳး ဘာသာမေရြး၊ ေနရာေဒသ၊ အလုပ္အကိုင္ႏွင့္ ေနထုိင္မႈပံုစံမေရြး ျဖစ္ပြားတတ္သည္။ စိတ္က်ေရာဂါ လကၡဏာမ်ားသည္ အခ်ိန္ၾကာသည္အထိ အားငယ္စိတ္ညစ္ေန ၿပီး ယခင္ေနေကာင္းစဥ္က ျပဳခဲ့ ေသာ ေပ်ာ္ရႊင္မႈကိစၥမ်ားကိုပင္ စိတ္ဝင္စားမႈမရွိေတာ့ျခင္း၊ ေန႔စဥ္ပံုမွန္ လုပ္ေနက် အလုပ္မ်ားကိုပင္ မလုပ္ကိုင္ႏုိင္ေတာ့ျခင္း၊ ယင္းသို႔ ခံစားရသည္မွာ ႏွစ္ပတ္ေက်ာ္အ ထိ ခံစားေနရျခင္းကို ဆိုလိုသည္။

ထုိ႔အျပင္ အိပ္ေရးပ်က္ျခင္း၊ တစ္ခ်ိန္လံုးအိပ္ငိုက္ျခင္း၊ ေျခကုန္ လက္ပန္းက်ျခင္း၊ အစားအ ေသာက္ပ်က္ျခင္း၊ စိတ္ဝင္စားမႈ နည္းျခင္း၊ အာ႐ံုစူးစိုက္၍ မရျခင္း၊ဝမ္းနည္းျခင္း၊ မ်က္ရည္လြယ္ ျခင္း၊ အေကာင္းမျမင္ျခင္း၊ ဝဋ္ ဆင္းရဲလို ခံစားရျခင္း၊ ေႏွးေကြး ျခင္း စသည့္ လကၡဏာမ်ားျဖစ္ၿပီး ယင္းလကၡဏာမ်ားကို ရက္သတၱ ႏွစ္ပတ္ေက်ာ္ၾကာ ဆက္တိုက္ခံစားေနရလွ်င္ စိတ္ေရာဂါျဖစ္ပြား ေနျခင္းဟု သတ္မွတ္ႏိုင္သည္။

ယင္းအေျခအေနတြင္ ပတ္ ဝန္းက်င္မွ လူမ်ားက ႀကိဳတင္သိရွိ ၿပီး ႏွစ္သိမ့္ေဆြးေႏြးေပးျခင္း၊ ႏွစ္ သိမ့္ေဆြးေႏြးႏိုင္မည့္ သူမ်ားႏွင့္ ေတြ႕ဆံုေပးရန္ လိုအပ္သည္။ ထိုသို႔ ျပဳလုပ္ႏုိင္ပါက စိတ္သက္ သာရာ ရသြားကာ မိမိကိုယ္ကိုယ္ အဆံုးစီရင္မည့္ အေျခအေနသို႔ မေရာက္ႏိုင္ေတာ့ေပ။

‘‘ေနာက္တစ္ခုက Depre- ssion (စိတ္က်ေဝဒနာ)ရတိုင္း လည္း သတ္ေသသြားတာမဟုတ္ ဘူး။ Depression ရၿပီး အရမ္းကို ျပင္းထန္တဲ့ ျပတ္ျပတ္သားသား ေသခ်င္တဲ့ စိတ္ရွိမွသာ လုပ္တာ။ Case ေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားက ေသ ခ်င္တဲ့စိတ္ ျပတ္ျပတ္သားသား မရွိဘူး။ ဆူဆိုက္ထပ္ကာထပ္ကာ လုပ္ဖို႔ ႀကိဳးပမ္းတယ္။ အဲဒီလို ႀကိဳးပမ္းတယ္ဆိုတာ လူသိေအာင္ ႀကိဳးပမ္းတာ။ သူေသခ်င္တယ္၊ ခံစား ရတယ္ဆိုတာလည္း လူေတြကို သိေစခ်င္တယ္။ အဲဒီလူေတြကို ငါခံစားရသလို သူတို႔လည္း ခံစား သြားရေစခ်င္တယ္။ အဲဒီေတာ့ တစ္ခါတည္း အျပတ္မလုပ္ဘူး။ ဒါမ်ိဳးေတြက်ေတာ့ အေကာင္းဆံုး က စိတ္ေျဖေလွ်ာ့တဲ့ နည္းလမ္း ေတြနဲ႔ ႏွစ္သိမ့္ေဆြးေႏြးေပးတာ။ ေျဖရွင္းေပးလိုက္တာဆို ဆူဆိုက္ မျဖစ္ေတာ့ဘူး’’ဟု ေဒါက္တာခင္ ျမင့္က အႀကံျပဳသည္။

‘‘အေတြးရယ္၊ ဆံုးျဖတ္ခ်က္ ရယ္၊ အျပဳအမူက ဘယ္ေလာက္ ၾကာလဲဆိုရင္ ကိုယ့္ကိုယ္ကိုယ္ သတ္ေသရင္ ေကာင္းမွာပဲဆိုတာ ခံစားမႈႀကိဳးစားတာ ခုနစ္မိနစ္ကေန၁၀ မိနစ္အတြင္း စဥ္းစားၾကတာ။ အဲဒီအခ်ိန္မွာ ကူညီမယ့္သူရွိရင္ ဒီအေတြးက လြန္ေျမာက္ႏုိင္ၾက တယ္’’ဟု ေဒါက္တာေဇာ္စိန္လြင္ က ေျပာသည္။

ထို႔ေၾကာင့္ စိတ္က်ေရာဂါ ေဝဒနာခံစားေနရၿပီဆိုပါက မိသား စုကမေပါ့ဆသင့္ေပ။ စိတ္က်န္း မာေရးျပႆနာမ်ားအနက္ စိတ္ က်ေရာဂါသည္ တစ္ကမၻာလံုး အ တုိင္းအတာျဖင့္ ႏိႈင္းယွဥ္ပါကအ မ်ားဆံုးေတြ႕ရသည့္ ျပႆနာတစ္ ခုျဖစ္လာသည္။

သို႔ေသာ္ ျမန္မာႏိုင္ငံတြင္ စိတ္ေရာဂါႏွင့္ပတ္သက္၍ ႏွစ္ သိမ့္ေဆြးေႏြးအႀကံျပဳႏိုင္သည့္ေန ရာဟူ၍ သီးသန္႔မရွိေသးေပ။ တစ္ ေန႔တာစိတ္ဖိစီးမႈမ်ားကို ေလ်ာ့က် ေစႏုိင္သည့္ ပတ္ဝန္းက်င္မ်ားစြာ ဖန္တီးေပးရန္လည္း လိုအပ္သည္ ဟု ဆရာဝန္ႀကီးမ်ားက အႀကံျပဳ သည္။

‘‘စိတ္နဲ႔ ပတ္ဝန္းက်င္က ဆက္စပ္မႈရွိတယ္။ ႐ံုးေတြမွာ အခ်ိန္ပိုလုပ္ခဲ့ရတယ္။ အိပ္ေရး ပ်က္လာၿပီး စိတ္ဖိစီးမႈေတြရွိလာ တယ္။ ေန႔စဥ္ စိတ္ဖိစီးလာတယ္။ လူေတြ စိတ္ဓာတ္က်လာတာေတြ ရွိတယ္။ ကားက်ပ္တယ္။ အဲဒါမ်ိဳး ေတြေၾကာင့္ စိုးရိမ္မႈလြန္ကဲတာ ေတြရလာတယ္။ ဒါေၾကာင့္ လုပ္ ငန္းခြင္ဝင္ေနတဲ့သူေတြကို အလုပ္ ကေန အနားယူဖို႔ ခြင့္ေပးတာတို႔၊ အနားယူစရာ ပန္းၿခံလို ေနရာမ်ိဳး ေတြ ဖန္တီးေပးတာတို႔ လုပ္ေပး သင့္တယ္’’ဟု အေထြေထြေရာဂါ ကုဆရာဝန္ ေဒါက္တာျမင့္ဦးက အႀကံျပဳသည္။

‘‘အမ်ားအားျဖင့္က ကိုယ္ ရည္ကိုယ္ေသြးနဲ႔ ဉာဏ္ရည္မျပည့္ ဝတဲ့သူေတြ။ ဖိစီးမႈေတြ အ႐ႈံးေပး ၿပီး ဘယ္သူကယ္ကယ္ မရေတာ့ ဘူးဆိုၿပီး သူ႔ဘဝႀကီးကို လက္ လႊတ္ခ်လိုက္တယ္။ တစ္ဇြတ္ထုိး လုပ္ၿပီး အဆံုးစီရင္ျဖစ္တာေတြရွိ တယ္။ အသိပညာေပးဖို႔လိုတယ္။ ဒီလိုအေျခအေနမ်ိဳးေတြက ဖံုးဖိ ထားလို႔မရဘဲ ပြင့္ပြင့္လင္းလင္း ေဆြးေႏြးၿပီးေတာ့ ၾကားထဲမွာျဖစ္ တတ္တဲ့ သဘာဝေတြကို ေဆြးေႏြး မႈေတြလုပ္ဖို႔ လိုပါတယ္။ အႀကံျပဳ ေဆြးေႏြးျခင္းေတြ လိုတယ္’’ဟု ေဒါက္တာေဇာ္စိန္လြင္က အႀကံ ျပဳထားသည္။

ထိုသို႔ စိတ္ေရာဂါခံစားရ သည့္ ေဝဒနာရွင္မ်ားကို ျပဳစုေစာင့္ ေရွာက္ေပးေသာ လူမႈအဖြဲ႕အ စည္းမ်ား မ်ားစြာ လိုအပ္ၿပီး ပံ့ပိုး ကူညီေထာက္ပံ့ေပးႏိုင္ပါက စိတ္ ေရာဂါျဖစ္ပြားမႈမ်ား ေလ်ာ့က်လာ မည္ျဖစ္သည္။ ထုိ႔ျပင္ မိသားစု ထဲ၌ တစ္စံုတစ္ဦးတြင္ စိတ္က် ေရာဂါခံစားေနရသည္ကို သတိ ထားမိပါက မပစ္ပယ္ဘဲ ဂ႐ုတ စိုက္ေစာင့္ေရွာက္ျခင္း၊ ပတ္ဝန္း က်င္ရွိ လူထုကလည္း ေဝဒနာရွင္ မ်ားကို ႏွိမ့္ခ်ခြဲျခားဆက္ဆံျခင္း မျပဳဘဲ ေဖးမကူညီျခင္း၊ ေဆး႐ံု မ်ားသို႔ ေခၚေဆာင္ေပးျခင္း စသည္တို႔ျဖင့္ ပူးေပါင္းပါဝင္ျပဳလုပ္ေပး ရန္ လိုအပ္သည္။

စိတ္က်ေရာဂါျဖစ္ေနေသာ လူတစ္ဦး၏အေတြးထဲ၌ အၿမဲတမ္းရွိေနသည္က ၎သည္ အသံုးမဝင္သူ၊ ၎၏ဘဝသည္ ေမွ်ာ္လင့္ခ်က္မဲ့သည္ဟု ခံစားရျခင္းပင္ ျဖစ္ သည္။ အဆိုပါအေတြးကို ႏွစ္သိမ့္ ေဆြးေႏြးေပးႏိုင္လွ်င္ ေျဖေလွ်ာ့ ေပးႏုိင္လွ်င္ အဆိုေတာ္ရဲေနာင္ ႏွင့္ ပန္းခ်ီဆရာေဇာ္ေဇာ္ေအာင္ တို႔ကဲ့သို႔ ယင္းေရာဂါကို ေအာင္ ျမင္စြာ တိုက္ထုတ္ႏုိင္သည္။ ထုိသို႔ျပဳလုပ္မေပးႏုိင္လွ်င္ အထက္တြင္ ေဖာ္ျပခဲ့သည့္ ဆရာဝန္၊ ေဆး ေက်ာင္းသူမ်ားကဲ့သို႔ ကိုယ့္ကိုယ္ ကိုယ္ အဆံုးစီရင္ကာ (ဆူဆိုက္) ဘဝအ႐ႈံးေပးလိုက္ရမႈမ်ားလည္း ရွိသည္။

‘‘ကြၽန္ေတာ့္တုန္းက ဒီလို လကၡဏာကို သံုးသပ္မိတဲ့အခါက် ေတာ့ စိတ္ပိုင္းဆိုင္ရာ ဆရာဝန္ ေတြနဲ႔ တိုင္ပင္ေဆြးေႏြးျဖစ္တယ္။ လိုအပ္တဲ့ကုသမႈကိုလည္း စနစ္ တက်ခံယူပါတယ္။ စနစ္တက်ျပ တယ္။ မြန္းက်ပ္မႈရွိရင္ ရွိတဲ့ဟာ ကို ဆရာေတြနဲ႔ ဖြင့္ဟတိုင္ပင္ လိုက္ရင္ မ်ိဳသိပ္ထားတာ တစ္ဝက္ေလာက္က ေလ်ာ့ပါးသြားတယ္။ ဒါေၾကာင့္ ျပရမွာ မရွက္ေၾကာက္ ပါနဲ႔’’ဟု ပန္းခ်ီဆရာ ေဇာ္ေဇာ္ ေအာင္က အႀကံျပဳသည္။

ေဒါက္တာေဇာ္စိန္လြင္က အေပၚတြင္ နမူနာေပး၍ေျပာခဲ့ သည့္ေဆးေက်ာင္းသူ ကုိယ့္ကုိယ္ ကုိယ္သတ္ေသမႈတြင္ စိတ္အလြန္ မြန္းက်ပ္ၿပီး စိတ္ဓာတ္က်မႈအဆုိး ဆုံးခံေနရသည့္အခုိက္အတန္႔တြင္ အားေပးႏွစ္သိမ့္ေပးလုိက္ႏိုင္ပါက ထုိကဲ့သုိ႔အျဖစ္ဆုိးမ်ိဳးႀကံဳရမည္မဟုတ္ေၾကာင္း ေျပာေလသည္။