ေပ်ာက္ဆံုးေနေသာ ဓေလ့တစ္ခုကို ျပန္လည္ေတြ႕ရွိျခင္း

ဓာတ္ပုံ−စုိင္းေဇာ္

အေရွ႕ေတာင္အာရွ၏ေျမ ေနရာ အက်ယ္ဝန္း ဆံုး   တကၠသိုလ္မွ ေက်ာင္းသူ၊ ေက်ာင္းသားမ်ား သည္ ဆယ္စုႏွစ္တစ္ခုေက်ာ္ၾကာ ေပ်ာက္ဆံုးေနေသာ အခြင့္အေရးတစ္ခုကို ၿပီးခဲ့သည့္ ဒီဇင္ဘာက ျပန္လည္ရရွိခဲ့သည္။

ဒဂံုတကၠသိုလ္ဆီသို႔ စက္ဘီးယဥ္ေက်းမႈ ျပန္လည္ေရာက္ရွိလာျခင္းျဖစ္ၿပီး ေက်ာင္းသူ၊ ေက်ာင္းသားအခ်ိဳ႕မွာ စက္ဘီးမ်ားထက္ တြင္ အၿပံဳးကိုယ္စီႏွင့္။ ၂၀၀၃ ကစ၍ တကၠသိုလ္ ေက်ာင္း သားမ်ားႏွင့္ ေဝးကြာခဲ့ေသာ စက္ဘီးစီးျခင္းဓေလ့သည္  က်န္းမာေရးအတြက္သာမက   တန္ဖိုးရွိေသာ   အခ်ိန္မ်ားပါ    ပိုထြက္ လာသည္။

တကၠသိုလ္အတြင္း စက္ဘီး မွ်ေဝသံုးစြဲသည့္ စနစ္ဟုအမည္ ေပးထားသည့္ အစီအစဥ္ကို ျမန္မာႏိုင္ငံ ေရေၾကာင္းပညာ တကၠသိုလ္ႏွင့္ ဒဂံုတကၠသိုလ္တို႔ တြင္ ၿပီးခဲ့သည့္ ဒီဇင္ဘာက ေက်ာင္းသား၊ ေက်ာင္းသူ အခ်င္းခ်င္း ဝန္ေဆာင္မႈေပးသည့္ အစီအ စဥ္အျဖစ္ စတင္အေကာင္အ ထည္ ေဖာ္ခဲ့ျခင္းျဖစ္သည္။

ထိုအစီအစဥ္သည္ တကၠ သိုလ္အတြင္းရွိ စာသင္ေဆာင္ မ်ား၊ စားေသာက္ဆိုင္တန္းမ်ား အပါအဝင္ ေက်ာင္းတြင္းမည္ သည့္ ေနရာကိုမဆို ကိုယ္တိုင္ စက္ဘီးစီးကာ သြားလာႏိုင္ေစရန္ ေက်ာင္းသား၊ ေက်ာင္းသူမ်ား အား စက္ဘီးငွားရမ္းေပးသည့္ အစီအစဥ္ျဖစ္သည္။

‘‘စက္ဘီးယဥ္ေက်းမႈကို ျပန္ အသက္သြင္းခ်င္တာေပါ့။ ေနာက္တစ္ခ်က္က ကြၽန္ေတာ္တို႔ ဒဂံု တကၠသိုလ္က ဘယ္ႏိုင္ငံ တကၠ သိုလ္မွာမွ မရွိတဲ့ ေက်ာင္းဝင္းထဲ ကို လိုင္းကားဝင္တဲ့စနစ္က ရွိေန တယ္။ လိုင္းကားေတြ အရမ္း႐ႈပ္ ေထြးတဲ့ ျပႆနာေၾကာင့္ ေက်ာင္းသားေတြ ဒုကၡေရာက္ရတာ၊ အ ခက္အခဲႀကံဳရတာေတြလည္း မ်ား ၿပီ။ အဲဒီေတာ့ အခုလိုစက္ဘီးေတြ ငွားရမ္းေပးရင္းကေန ဒီအခက္ အခဲကို ေျပလည္ႏိုင္မလားေပါ့’’ ဟု Unity & Progress ၏ Activity Officer ကိုပိုင္ၿဖိဳးမင္းက စက္ဘီးမွ်ေဝသံုးစြဲသည့္စနစ္ အ ေကာင္အထည္ေဖာ္ျဖစ္ပံုကို ေျပာ ျပသည္။

Unity & Progress ေက်ာင္း သားအဖြဲ႕အစည္းသည္ ဒဂံုတကၠ သိုလ္တြင္ ယင္းစနစ္ကို တာဝန္ခံ ျခင္းျဖစ္သည္။ ျမန္မာႏိုင္ငံေရ ေၾကာင္း ပညာတကၠသိုလ္တြင္မူ တကၠသိုလ္ေက်ာင္းသား သမဂၢ က တာဝန္ခံေဆာင္ရြက္ျခင္းျဖစ္ သည္။ ျမန္မာႏိုင္ငံ ေရေၾကာင္း ပညာတကၠသိုလ္တြင္ စက္ဘီးမွ် ေဝသံုးစြဲသည့္ စနစ္ကို ဒီဇင္ဘာ ၄ ရက္က စတင္ခဲ့သည္။ စက္ဘီး အစီးေရ ၂၀ ကို ေက်ာင္းသား၊ ေက်ာင္းသူမ်ားအား ငွားေပးေန ၿပီး ငွားရမ္းခတစ္နာရီ က်ပ္ ၃၀၀၊ ႏွစ္နာရီက်ပ္ ၅၀၀ ႏႈန္းျဖင့္ ေကာက္ခံသည္။

စက္ဘီး ငွားရမ္းမႈကို ေက်ာင္းခ်ိန္အတြင္း ေဆာင္ရြက္ ၿပီး ငွားရမ္းႏိုင္သည့္ ၾကာခ်ိန္ ကန္႔သတ္ထားျခင္း မရွိေပ။ ငွား ရမ္းခက်သင့္ေငြထည့္ရန္ ေငြပံုး တစ္ခု စီစဥ္ထားၿပီး စက္ဘီးငွား သူက က်သင့္ေငြကို မိမိကိုယ္တိုင္ တြက္ခ်က္ကာ ေငြပံုးအတြင္း ထည့္ဝင္ေပးရသည္။

‘‘တစ္နာရီ ဘယ္ေလာက္ဆို ၿပီး သတ္မွတ္ထားတာရွိတယ္။ ပိုက္ဆံေကာက္တာကေတာ့ Volunteer မထားဘူး။ စီးတဲ့သူက ကိုယ့္အခ်ိန္ ကိုယ္တြက္ၿပီး ေငြ ထည့္ခဲ့႐ံုပဲ။ ဒီမိုကေရစီစိတ္ဓာတ္ အတိုင္း ကိုယ္တိုင္တာဝန္ယူ တာ ဝန္ခံမႈရွိေအာင္ လုပ္ေပးတဲ့ သ ေဘာပါ’’ ဟု ျမန္မာႏိုင္ငံေရ ေၾကာင္းတကၠသိုလ္ ေက်ာင္းသား သမဂၢ လူမႈေရးတာဝန္ခံကိုေအာင္ ဘုန္းျမင့္ျမတ္က ေျပာသည္။

စက္ဘီးမ်ား  ငွားရမ္းမႈကို ေက်ာင္္းသားမ်ားက အလွည့္က် ေစတနာ့ဝန္ထမ္း ျပဳလုပ္ကာ ႀကီး ၾကပ္ေပးၿပီး စက္ဘီးဘီးေပါက္ ျခင္းကဲ့သို႔ အေသးစားပ်က္စီးမႈ ကို ေစတနာ့ဝန္ထမ္း ေက်ာင္း သားမ်ား ကိုယ္တိုင္ ျပဳျပင္သည္။

ျမန္မာႏိုင္ငံ ေရေၾကာင္း ပညာတကၠသိုလ္တြင္ စက္ဘီးငွား ရမ္းသည့္ အစီအစဥ္ျပဳလုပ္ရန္ ပေရာဂ်က္ကာလ အကန္႔အ သတ္မရွိ ပါေမာကၡခ်ဳပ္က ခြင့္ျပဳ ထားသည္။ ဒဂံုတကၠသိုလ္တြင္ ၂၀၁၇-၁၈ ပညာသင္ႏွစ္ပထမ ႏွစ္ဝက္၌ ယင္းအစီအစဥ္ကို ေရွ႕ေျပးစီမံခ်က္အျဖစ္ ျပဳလုပ္ရန္ ဒဂံုတကၠသိုလ္ ပါေမာကၡခ်ဳပ္က ခြင့္ျပဳေပးထားသည္။

‘‘အေဆာင္ေနေက်ာင္းသား ေတြ၊ ဒီအနီးအနားက ကေလး ေတြက ကားကလည္းရွားေတာ့ စာသင္ခန္းေရာက္ဖို႔ ဆုိင္ကယ္ ကယ္ရီ စီးရတာမ်ိဳးရွိတယ္။ ဆရာမတို႔ ေက်ာင္းစဖြင့္ကတည္း က အခုထိရွိေနတဲ့ သြားလာေရး အခက္အခဲတစ္ခုကို ဒီစက္ဘီး ငွားရမ္းတဲ့စနစ္က ေျဖရွင္းေပးသ လို ျဖစ္တယ္။ က်န္းမာေရးအ တြက္လည္း ေလ့က်င့္ခန္းလုပ္ၿပီး သားျဖစ္တာေပါ့’’ ဟု ျမန္မာႏိုင္ငံ ေရေၾကာင္း ပညာတကၠသိုလ္  ပါေမာကၡ (ဌာနမွဴး) ေဒါက္တာ လႈိင္သီရိက ေျပာသည္။

တကၠသိုလ္အတြင္း စက္ဘီး မွ်ေဝသံုးစြဲသည့္စနစ္ကို ရန္ကုန္ တကၠသိုလ္တြင္ ပထမဆံုးေဆာင္ ရြက္ခဲ့ေသာ္လည္း ပါေမာကၡခ်ဳပ္ က ခြင့္မျပဳသျဖင့္ အေဆာင္ေန ေက်ာင္းသားအခ်ိဳ႕ကို လျပတ္ ငွားရမ္းမႈမ်ိဳးသာ ေဆာင္ရြက္ေန သည္။ဒဂံုတကကၠသိုလ္တြင္ ဒီဇင္ ဘာ ၁၉ ရက္က စက္ဘီးငွားရမ္းမႈ စတင္ခဲ့ၿပီး စက္ဘီးအစီးေရ ၂၅ စီးျဖင့္ ငွားရမ္းေပးခဲ့သည္။ စက္ဘီးငွားရမ္းစီးနင္းလိုသူဦးေရ မ်ားျပားျခင္းေၾကာင့္ စက္ဘီးစီး ေရ ၄၀ ခန္႔အထိ တိုးျမႇင့္ငွားရမ္း ေပးထားသည္ဟု ဒဂံုတကၠသိုလ္ Unity & Progress မွ ကိုနန္းလင္း ကဆိုသည္။

‘‘အရင္ကဆို တျခားအ ေဆာင္ကို ပရက္တီကယ္ သြားရ တာမ်ိဳးဆို ေက်ာင္းထဲမွာ အ ေဆာင္ေတြကေဝးေတာ့ ေနပူထဲ လမ္းေလွ်ာက္သြားရတာ ေဝးတာ ေပါ့။ အခုကေတာ့ စက္ဘီးေလးနဲ႔ ဆိုေတာ့ ျမန္တယ္’’ ဟု ဒဂံုတကၠ သိုလ္ ႐ုကၡေဗဒ အထူးျပဳေက်ာင္း သူ မအိအိႏိုင္က ေျပာသည္။

ဒဂံုတကၠသိုလ္သည္ ဧက ၁,၅၀၀ ေက်ာ္ က်ယ္ဝန္းၿပီး ပံုမွန္ ေက်ာင္းသား ႏွစ္ေသာင္းေက်ာ္ ႏွင့္ အေဝးသင္ တကၠသိုလ္ ေက်ာင္းသား ေလးေသာင္းေက်ာ္ ရွိသည္။ အေရွ႕ေတာင္အာရွတြင္ ေျမေနရာ အက်ယ္ဆံုးတကၠသိုလ္ ျဖစ္ၿပီး ျမန္မာႏိုင္ငံ၌ ေက်ာင္း သား၊ ေက်ာင္းသူ ဦးေရ အမ်ား ဆံုး တက္ေရာက္ေနသည့္ တကၠ သိုလ္နယ္ေျမျဖစ္သည္။

‘‘တကၠသိုလ္က အက်ယ္ ႀကီးဆိုေတာ့ တစ္ေနရာကေန တစ္ေနရာသြားဖို႔က မလြယ္ဘူး။ ေက်ာင္းထဲထိ ဘတ္စ္ကားေတြ ရွိ ေပမယ့္ ေနရာတိုင္းကို ဘတ္စ္ ကားသြားလို႔မရဘူး။ ေနာက္ၿပီး အဲဒီဘတ္စ္ကားေတြကပဲ စာသင္ ေဆာင္ေတြနားထိ သြားရေတာ့ တကၠသိုလ္တစ္ခုရဲဲ႕ ဆိတ္ၿငိမ္မႈ က ေပ်ာက္သြားၿပီး ကားေတြ ေရာ၊ လူေတြေရာ ဝင္ထြက္သြား လာေနတဲ့ ေနရာျဖစ္ေနတယ္’’ ဟု ကိုနန္းလင္းက ေျပာသည္။

တကၠသိုလ္ ပရိဝုဏ္က်ယ္ ဝန္းၿပီး သြားလာေရးစနစ္ လြယ္ ကူမႈမရွိျခင္းေၾကာင့္ ေက်ာင္း သား၊ေက်ာင္းသူအမ်ားစုသည္ စာသင္ခန္းႏွင့္ စားေသာက္ဆိုင္ ကန္တင္းမွလြဲကာ ေက်ာင္းဝင္း အတြင္း အျခားေနရာမ်ားသို႔ ေရာက္ရွိရန္ ခဲယဥ္းသြားသည္။

စာသင္ခ်ိန္ အားလပ္စဥ္ စာ ၾကည့္တိုက္တြင္ စာဖတ္ခ်င္သည့္ ေက်ာင္းသားမ်ားသည္လည္း သြားလာေရး အခက္အခဲေၾကာင့္ စာၾကည့္တိုက္ႏွင့္ ခပ္ေဝးေဝးတြင္ သာ ေနရေတာ့သည္။ တကၠသိုလ္ အတြင္း စက္ဘီးငွားရမ္းသည့္ စနစ္ကို ျပဳလုပ္ျခင္းေၾကာင့္ သြား လာေရးအတြက္ သံုးစြဲရသည့္ အခ်ိန္အခ်ိဳ႕ကို အျခားအက်ိဳးရွိ သည့္ ေနရာမ်ားတြင္ သံုးစြဲလာ ႏိုင္မည္ျဖစ္သည္။

‘‘ၿမိဳ႕ထဲကေန ဒဂံုအထိ သြား ဖို႔အနည္းဆံုးအခ်ိန္ ၂ နာရီေပးရ တယ္။ ဒဂံုတကၠသိုလ္ထဲေရာက္ ရင္ ကိုယ့္စာသင္ေဆာင္ အနီး တစ္ဝိုက္က လြဲလို႔ တျခားသြား ခ်င္ရင္ လမ္းေလွ်ာက္သြားရေတာ့ အခ်ိန္ထပ္ကုန္ေရာ။ ေက်ာင္းထဲ မွာ စက္ဘီးေလး ငွားစီးလို႔ရေတာ့  ကုန္မယ့္အခ်ိန္ေတြကို ခ်ံဳ႕ေပး လိုက္သလိုပဲေပါ့’’ ဟု ဒဂံုတကၠ သိုလ္မွ ဒုတိယႏွစ္ ဓာတုေဗဒအ ေဝးသင္ေက်ာင္းသူ မလဲ့လဲ့ ေအာင္က ဆိုသည္။

စက္ဘီးအေရွ႕ဘက္ျခမ္း တြင္ စီးေရအလိုက္ နံပါတ္စဥ္ တပ္ထားသည့္ စက္ဘီးမ်ား၏ တန္ဖိုးသည္ အနည္းဆံုးက်ပ္တစ္ သိန္းခန္႔ရွိသည္ဟု ကိုေအာင္ဘုန္း ျမင့္ျမတ္ကဆိုသည္။

အဆိုပါ တကၠသိုလ္မ်ားအ တြင္း စက္ဘီးမွ်ေဝသံုးစြဲသည့္ စနစ္ ျပဳလုပ္ႏိုင္ရန္ Bikes in Yangon အဖြဲ႕က သက္ဆိုင္ရာ ေက်ာင္းမ်ားရွိ တာဝန္ခံသည့္ ေက်ာင္းသားအဖြဲ႕အစည္းမ်ားကို ပံ့ပိုးေပးထားသည္။ ငွားရမ္းမည့္ စက္ဘီးမ်ား၊ စက္ဘီးထားရွိရန္ Bicycle Stand မ်ားႏွင့္ စက္ဘီး အႀကီးစားခ်ိဳ႕ယြင္း ပ်က္စီးမႈအ တြက္ ျပင္ဆင္စရိတ္မ်ားကို Bikes in Yangon က ပံ့ပိုးျခင္း ျဖစ္သည္။

Bikes in Yangon သည္ လူငယ္တစ္ရာခန္႔ ပါဝင္လႈပ္ရွား ေနသည့္ အင္န္ဂ်ီအိုအဖြဲ႕အစည္း တစ္ခုျဖစ္သည္။ ရန္ကုန္ၿမိဳ႕အ တြင္း စက္ဘီးစီးယဥ္ေက်းမႈ ျပန္ လည္ ထြန္းကားလာေစေရး ကမ္ ပိန္းကို ၂၀၁၅ က စကာ၎တို႔ လုပ္ေဆာင္ခဲ့သည္။

အသက္ (၁၆) ႏွစ္ႏွင့္ (၂၉) ႏွစ္ၾကား ရန္ကုန္ၿမိဳ႕ေန လူငယ္ အမ်ိဳးသား၊ အမ်ိဳးသမီးမ်ားအေန ျဖင့္ ေရြ႕လ်ားသြားလာမႈအခက္ အခဲ (Mobility Crisis) ကို စက္ ဘီး/ လွ်ပ္စစ္စက္ဘီးမ်ား အသံုး ျပဳ ေျဖရွင္းႏုိင္ေၾကာင္း လႈံ႔ေဆာ္ ေပးရန္ Bikes in Yangon ကမ္ပိန္းက ရည္ရြယ္သည္ဟု ဆို သည္။

ရန္ကုန္ၿမိဳ႕အတြင္း စက္ဘီး စီး အေလ့အထ ျပန္လည္ထြန္း ကားရန္ စက္ဘီးမွ်ေဝသံုးစြဲျခင္း စနစ္ (Bikes Sharing Scheme- BSS) ကို လူငယ္အမ်ားစုရွိသည့္ တကၠသိုလ္နယ္ေျမတြင္ အ ေကာင္အထည္ေဖာ္ရန္ ၂၀၁၇ ႏွစ္လယ္တြင္ Bikes in Yangon က စတင္ေဆာင္ရြက္ခဲ့သည္။

‘‘တကၠသိုလ္က လူငယ္အ မ်ားစုရွိတဲ့ေနရာ။ ေနာက္အနာ ဂတ္ကို ျပန္ၿပီးေတာ့ စီရင္ဆံုးျဖတ္ မယ့္သူေတြ၊ Policy ေတြဆြဲမယ့္ သူေတြ ရွိတဲ့ေနရာေတြပါ။ ဒီက လူငယ္ေတြရဲ႕ စိတ္ထဲက ပံုရိပ္ ေတြထဲမွာ စက္ဘီးဆိုတာ ေပၚ လာေအာင္၊ စက္ဘီးနဲ႔ ယာဥ္ ေၾကာက်ပ္တည္းမႈကို တစ္နည္း တစ္ဖံုေျဖရွင္းႏိုင္တယ္ဆိုတာ အ မွတ္ရေအာင္ ဒီ BSS ကို တကၠ သိုလ္ေတြထဲမွာ စတာေပါ့’’ ဟု ကိုဇြဲျပည့္က ဆိုသည္။

Bikes in Yangon ၏ BSS ကမ္ပိန္းရန္ပံုေငြကို အေမရိကန္ ႏိုင္ငံျခားေရး ဝန္ႀကီးဌာနက ေထာက္ပံ့ေပးထားသည္။ အေရွ႕ေတာင္အာရွရွိ လူငယ္ေခါင္း ေဆာင္မ်ားအတြက္ အေမရိကန္ ႏိုင္ငံျခားေရး ဝန္ႀကီးဌာနကေပး အပ္သည့္ အေသးစားေငြေၾကး ေထာက္ပံ့မႈအစီအစဥ္တစ္ခုျဖစ္ သည့္ YSEALI Seeds for the Future Grants Competition ၿပိဳင္ပြဲတြင္ Bikes in Yangon က ဝင္ေရာက္ယွဥ္ၿပိဳင္ရာမွ ေရြးခ်ယ္ ခံရၿပီး ေငြေၾကးေထာက္ပံ့မႈ ရရွိ ခဲ့ျခင္းျဖစ္သည္။

၂၀၀၃ က ရန္ကုန္ၿမိဳ႕အတြင္း စက္ဘီးစီးနင္းခြင့္ကို အစိုးရ က ပိတ္ပင္ခဲ့ၿပီး ၂၀၁၂ ေနာက္ ပိုင္းတြင္ ၿမိဳ႕တြင္းစက္ဘီးစီးနင္း မႈကို အေရးယူမႈမရွိေတာ့ေသာ္ လည္း ဥပေဒအရ စက္ဘီးစီးခြင့္ ရန္ကုန္၌ မရွိေသးဟု Bikes in Yangon အဖြဲ႕၏ ေလ့လာမႈမ်ား တြင္ ေဖာ္ျပထားသည္။

ဥပေဒအရ တရားမဝင္ေသာ ေၾကာင့္ ယာဥ္မေတာ္တဆမႈျဖစ္ လွ်င္ စက္ဘီးစီးသူမ်ားက အခြင့္ အေရး ဆံုး႐ႈံးေနရျခင္းမ်ားရွိေန ရာ စက္ဘီးသမားမ်ား အခြင့္အ ေရး ျပန္လည္ရရွိလာေစရန္၊ ရန္ ကုန္တြင္ စက္ဘီးစီးနင္းႏိုင္သည့္ ၿမိဳ႕ျပအဂၤါရပ္မ်ား ျပည့္စံုေစရန္ Bikes in Yangon က ကမ္ပိန္းမ်ား ဆက္လက္လုပ္ေဆာင္ရန္ ရွိေၾကာင္း ကိုဇြဲျပည့္ကဆိုသည္။

အမ်ားျပည္သူသံုး သြားလာ ေရးစနစ္မ်ား ပိုမိုေကာင္းမြန္လာ ၿပီး စက္ဘီးကဲ့သို႔ သဘာဝပတ္ ဝန္းက်င္ႏွင့္ သင့္ေလ်ာ္ၿပီး အ က်ယ္အဝန္းမယူေသာ တစ္ကိုယ္ ေရသံုး သြားလာေရးပစၥည္းမ်ားကို ပိုမိုအားေပးရန္ တကၠသိုလ္အေျခ ျပဳ စတင္လႈပ္ရွားျခင္းျဖစ္သည္။

တကၠသိုလ္နယ္ေျမမ်ားမွ စတင္ေသာ စက္ဘီးအငွားစနစ္ မွ စက္ဘီးယဥ္ေက်းမႈထြန္းကား ေသာ ရန္ကုန္ၿမိဳ႕အျဖစ္ ျပန္လည္ ျမင္ေတြ႕ရန္ Bikes in Yangon မွလူငယ္မ်ားကေမွ်ာ္လင့္ေနသည္။