ပင္လယ္ျပင္ မူးယစ္ေဆးဝါးတိုက္ဖ်က္ေရး

ကိုကင္း ကီလို ၇၀၀ သယ္ေဆာင္လာေသာ ငါးဖမ္းစက္ေလွတစ္စီးကို အေမရိကန္ကမ္းေျခေစာင့္တပ္ဖြဲ႕က ပစိဖိတ္သမုဒၵရာအတြင္း ဖမ္းဆီးစစ္ေဆးေနစဥ္ Dario Lopez-Mills / file / AP

အေမရိကန္ႏွင့္ မကၠဆီကို အစိုးရ သည္ လူဝင္မႈႀကီးၾကပ္ေရး၊ ကုန္ သြယ္ေရးႏွင့္ပတ္သက္၍ တစ္ဖက္ ႏွင့္တစ္ဖက္ အကဲစမ္းေနေသာ္ လည္း ပင္လယ္ျပင္တြင္ မူးယစ္ ေဆးဝါးတိုက္ဖ်က္ေရးအတြက္မူ ပူးေပါင္းေဆာင္ရြက္ေနသည္။


ေတာင္အေမရိကတိုက္ ပစိ ဖိတ္ကမ္းလြန္ပင္လယ္ျပင္ စစ္ ဆင္ေရးတြင္ အေမရိကန္၊ မကၠဆီ ကိုႏွင့္ ကိုလံဘီယာႏုိင္ငံတုိ႔က မူး ယစ္ေဆးဝါးေမွာင္ခိုသြင္းသူမ်ား ကို ႏွိမ္နင္းမည္ျဖစ္ကာ ယင္းစစ္ ဆင္ေရးသည္ ဧၿပီ ၁ ရက္တြင္ စတင္မည္ျဖစ္သည္။ စစ္ဆင္ေရး အဆံုးသတ္မည့္အခ်ိန္ကို ကန္႔ သတ္မထားေပ။

အေမရိကန္ႏိုင္ငံက ပင္ လယ္ျပင္ မူးယစ္ေဆးဝါးကုန္ သြယ္မႈ ႏွိမ္နင္းေရး တစ္ဦးတည္း မလုပ္ႏုိင္ဟုဆုိကာ မၾကာေသးမီ က ဆန္ဒီယာဂိုၿမိဳ႕တြင္ ျပဳလုပ္ ေသာ ကာကြယ္ေရးကြန္ဖရင့္၌ ပူးတြဲစစ္ဆင္ေရးစိတ္ကူးကို အေမရိကန္ ကမ္း႐ိုးတန္းအေစာင့္တပ္ ဖြဲ႕မွ ေရတပ္ဗိုလ္ခ်ဳပ္ ေပါလ္ အက္ဖ္ဇူကြန္႔က တင္ျပခဲ့သည္။

‘‘လက္တင္အေမရိကကေန အေမရိကန္ကို မူးယစ္ေဆးဝါး အ ေျမာက္အျမားစီးဝင္ေနတယ္ဆုိ တာ လွ်ိဳ႕ဝွက္ခ်က္မဟုတ္ပါဘူး’’ ဟု ေရတပ္ဗိုလ္ခ်ဳပ္က ေျပာ သည္။

အေမရိကန္ႏွင့္ မကၠဆီကို တပ္ဖြဲ႕မ်ားသည္ ပံုမွန္ဆိုသလို ပင္လယ္ျပင္တြင္ ပူးတြဲအလုပ္ လုပ္ခဲ့သည္။ သို႔ေသာ္ ယခု ေနာက္ ဆံုးအစီအစဥ္သည္ အေမရိကန္၊ မကၠဆီကိုႏွင့္ အျခားလက္တြဲေဖာ္ ႏုိင္ငံမ်ားၾကား သတင္းအခ်က္အ လက္မွ်ေဝေရး၊ ပူးေပါင္းေဆာင္ ရြက္ေရး၊ ေပါင္းစပ္ညႇိႏိႈင္းေရး လုပ္ငန္းမ်ားတြင္ ႀကီးက်ယ္ေသာ တုိး တက္မႈကို ကိုယ္စားျပဳသည္ဟု ကန္ကမ္း႐ိုးတန္းအေစာင့္တပ္ဖြဲ႕ က ဆုိသည္။

ယင္းအတြက္ မကၠဆီကိုႏွင့္ အေမရိကန္တာဝန္ရွိသူမ်ားသည္ ယခင္ကထက္ ေထာက္လွမ္းေရး သတင္းမ်ား ပိုမိုလြတ္လပ္စြာ မွ်ေဝ ႏုိင္မည္ျဖစ္ကာ မူးယစ္ေမွာင္ခို သမားမ်ား သြားလာမႈအမ်ားဆံုး လမ္းေၾကာင္းမ်ား၊ သို႔မဟုတ္ပါက လည္း သီးျခားအဖြဲ႕မ်ား၏ သီးျခား လမ္းေၾကာင္းမ်ားႏွင့္ပတ္သက္၍ သတင္းမ်ား မွ်ေဝႏုိင္မည္ဟု ကန္ ကမ္း႐ိုးတန္းအေစာင့္တပ္ဖြဲ႕ ေျပာ ခြင့္ရပုဂၢိဳလ္ အလာနာမီလာက ေျပာၾကားသည္။

ထို႔အျပင္ ႏွစ္ဖက္အရာရွိမ်ား သည္ တစ္ဖက္ႏုိင္ငံ၏ သေဘၤာ မ်ားေပၚသို႔ တက္ေရာက္ကာ အ လုပ္လုပ္ပံုကို ေလ့လာႏုိင္ၿပီး ယင္းႏွင့္အတူ ကြၽမ္းက်င္မႈမ်ားလည္း ရရွိလာမည္ဟု ေျပာခြင့္ရပုဂၢိဳလ္က ေျပာသည္။ ၂၀၁၅ က မကၠဆီကို ေရတပ္မွ အရာရွိသံုးဦးသည္ မကၠဆီကိုႏုိင္ငံ ဟြာတူလ္ကို ဆိပ္ ကမ္းသို႔ ေရာက္ရွိခဲ့ေသာ အေမရိ ကန္ကမ္း႐ိုးတန္း အေစာင့္တပ္ဖြဲ႕ သေဘၤာေပၚသို႔ တက္ေရာက္ေလ့ လာခဲ့သည္။ သို႔ေသာ္ ယခုစစ္ဆင္ ေရးအတြင္း အျပန္အလွန္လည္ ပတ္မႈမ်ား ပိုမ်ားလာမည္ျဖစ္ကာ ပင္လယ္ျပင္မွာပင္ တက္ေရာက္ ၾကည့္႐ႈေလ့လာႏုိင္မည္ျဖစ္သည္။ စစ္ဆင္ေရးကို အခ်ိန္ကန္႔သတ္ မထားဘဲ လူတိုင္းအတြက္ အလုပ္ျဖစ္ေနခ်ိန္အထိ ဆက္လက္လုပ္ ေဆာင္မည္ဟု မစၥစ္မီလာက ဆက္လက္ေျပာသည္။

မူးယစ္ေဆးဝါး ကုန္ကူးသူ မ်ားသည္ ၎တုိ႔၏ တရားမဝင္ ကုန္စည္မ်ားကို သယ္ေဆာင္ရန္ ပင္လယ္ျပင္ကို ပိုမိုအသံုးခ်လာခဲ့ ၿပီး အေမရိကန္ႏုိင္ငံထက္ပင္ က်ယ္ေသာ ေတာင္အေမရိက ကမ္းလြန္ပင္လယ္ျပင္တြင္ အစုန္ အဆန္ သြားလာကူးသန္းေန သည္။ မူးယစ္ေဆးဝါး ေမွာင္ခိုကူး သူမ်ားသည္ ကိုလံဘီယာကဲ့သို႔ ႏုိင္ငံမ်ိဳးမွ ကိုကင္းကို ေတာင္အေမရိက၊ ထိုမွတစ္ဆင့္ မကၠဆီကိုသို႔ ငါးဖမ္းသေဘၤာမ်ား၊ အျမန္ေရ ယာဥ္မ်ား၊ ကုန္တင္သေဘၤာမ်ား ျဖင့္ သယ္ယူေနသည္။ ထို႔အျပင္ ကိုယ္တိုင္ တည္ေဆာက္ထား ေသာ ေရငုပ္သေဘၤာမ်ားျဖင့္ပင္ သယ္ယူေနသည္။

အေမရိကန္ကမ္း႐ိုးတန္း အ ေစာင့္တပ္ဖြဲ႕က ငါးႏွစ္ဆက္တိုက္ မူးယစ္ေဆးဝါးမ်ား စံခ်ိန္တင္ဖမ္း ဆီးရမိၿပီေးနာက္ ယခုတိုက္ဖ်က္ ေရးစီမံခ်က္ ထြက္ေပၚလာျခင္းျဖစ္ သည္။ သို႔ေသာ္ ရင္းျမစ္ကန္႔သတ္ ခ်က္မ်ားရွိေနသျဖင့္ အေမရိကန္ စစ္ဘက္၏ အေသးငယ္ဆံုးျဖစ္ ေသာ ကမ္း႐ိုးတန္းအေစာင့္တပ္ဖြဲ႕ သည္ ပစိဖိတ္တရားမဝင္ကုန္ကူး မႈ၏ ၂၅ ရာခုိင္ႏႈန္းခန္႔ကိုသာ ဖမ္း ဆီးႏိုင္ခဲ့သည္။

ထိုသို႔ အေျခအေနတြင္ ကမ္း ႐ိုးတန္းေစာင့္တပ္ဖြဲ႕၏ ဖမ္းဆီး ရမိမႈသည္ အေမရိကန္-မကၠဆီ ကို နယ္စပ္တစ္ေလွ်ာက္ ဖမ္းဆီး ရမိေသာ ကိုကင္းပမာဏထက္ သံုးဆခန္႔ရွိေနသည္။ သို႔ေသာ္ ပင္ လယ္ျပင္မူးယစ္ေဆးဝါးေမွာင္ခိုမႈ သည္ ေဒၚနယ္ထရန္႔က ကန္ေဒၚ လာ ဘီလီယံႏွင့္ခ်ီ၍ နယ္စပ္ တံတုိင္း တည္ေဆာက္ေနေသာ နယ္စပ္မွ စီးဆင္းေနေသာ မူးယစ္ ေဆးဝါးမ်ားေလာက္ လႊတ္ေတာ္ အမတ္မ်ား၏ အာ႐ံုစိုက္မႈမရရွိ ေပ။

ေတာင္အေမရိကကို ျဖတ္ သန္းလာေသာ ကိုကင္း ၂၀ ရာခိုင္ ႏႈန္းခန္႔သည္ အေမရိကန္ႏုိင္ငံသို႔ ဝင္ေရာက္ျခင္းျဖစ္ၿပီး ယင္းလုပ္ ငန္းအမ်ားစုသည္ ပင္လယ္ေရ ေၾကာင္းမွတစ္ဆင့္ မကၠဆီကိုႏုိင္ငံ သို႔ ဦးစြာေရာက္ရွိျခင္းျဖစ္သည္။ ယခု စစ္ဆင္ေရးျဖင့္ အေမရိကန္ နယ္စပ္သို႔ လမ္းေၾကာင္းအမ်ိဳးမ်ိဳး ျဖင့္ ဦးတည္မည့္ ကုန္တင္ကား မ်ားေပၚသို႔ အဆုိပါ ကိုကင္းမူးယစ္ေဆးဝါးမ်ား လႊဲေျပာင္းတင္ေဆာင္ျခင္းမျပဳမီ သေဘၤာမ်ားေပၚတြင္ မူးယစ္ေဆးဝါးမ်ား ဖမ္းဆီးႏိုင္ရန္ အာဏာပိုင္မ်ားက ေမွ်ာ္လင့္ေန သည္။ ႀကီးမားေသာ ေလွႀကီးမ်ားပင္ တစ္စီးလွ်င္ ကိုကင္း အနည္း ဆံုးတန္ ၂၀ တင္ေဆာင္ႏုိင္သည္။

လြန္ခဲ့ေသာ ႏွစ္ေပါင္း ၁၇၀ ေက်ာ္က မကၠဆီကို-အေမရိကန္ စစ္ပြဲမ်ား ျဖစ္ပြားခဲ့သည့္ ရာဇဝင္ ႏွင့္အတူ မကၠဆီကိုသည္ အေမရိ ကန္၏ မူးယစ္စစ္ဆင္ေရးမ်ား တြင္ ပါဝင္ရန္ စိတ္အားထက္သန္ မႈ အနည္းဆံုး လက္တင္အေမရိက တိုက္ႏိုင္ငံျဖစ္သည္။ အေမရိကန္ ႏုိင္ငံအေနျဖင့္ မကၠဆီကိုႏိုင္ငံတြင္ စစ္အေျခစုိက္စခန္းမ်ား မဖြင့္ႏုိင္ ေပ။ ထို႔အျပင္ အေမရိကန္အာ ဏာပိုင္မ်ားသည္ မူးယစ္ေဆးဝါး သေဘၤာမ်ားကို လိုက္လံဖမ္းဆီး ေနရာတြင္ ႀကိဳတင္ခြင့္ျပဳခ်က္မရွိ ဘဲ မကၠဆီကို ေရပိုင္နက္သို႔ မဝင္ ေရာက္ႏိုင္ေပ။

လက္ရွိတြင္ ကန္ကမ္း႐ိုး တန္းအေစာင့္တပ္ဖြဲ႕သည္ ေရပိုင္ နက္နယ္စပ္၌ ဖမ္းဆီးမႈကို ရပ္ တန္႔ရၿပီး မသကၤာဖြယ္ရာ သေဘၤာဝင္ေရာက္မႈကို မကၠဆီကိုအာဏာ ပိုင္မ်ားထံ အေၾကာင္းၾကားျခင္း သာ ေဆာင္ရြက္ႏိုင္သည္။ ယခု ပူးေပါင္းေဆာင္ရြက္မႈအသစ္တြင္ ထိုကန္႔သတ္ခ်က္မ်ားကို ထိခိုက္ မည္လားဆိုသည္မွာ ရွင္းလင္းစြာ မသိရေသးေပ။

ကိုလံဘီယာကဲ့သို႔ ႏိုင္ငံမ်ား ႏွင့္ သေဘာတူညီခ်က္မ်ားတြင္ အေမရိကန္ အာဏာပိုင္မ်ားအ တြက္ လုပ္ပိုင္ခြင့္ပိုရၿပီး ကိုလံဘီ ယာ အလံတင္သေဘၤာမ်ားေပၚသို႔ အေမရိကန္အရာရွိမ်ား တက္ ေရာက္စစ္ေဆးခြင့္ရရွိသည္။ ကိုလံဘီယာႏွင့္ ပူးတြဲမူးယစ္ေဆး ဝါးတိုက္ဖ်က္ေရးလုပ္ငန္းသည္ ေဒသတြင္း ႏုိင္ငံမ်ားအတြက္ စနမူနာျဖစ္သည္ဟု အေမရိကန္ အရာရွိမ်ားက ဝံ့ႂကြားသည္။

မူးယစ္ေဆးဝါး စစ္ပြဲတြင္ အတူတကြ ေဆာင္ရြက္ေရး ၂၀၀၈မီရီဒါသေဘာတူညီခ်က္ကို လက္မွတ္ေရးထိုးခဲ့ၿပီးေနာက္ အေမရိ ကန္ႏွင့္ မကၠဆီကို ႏွစ္ႏုိင္ငံ စစ္ဘက္ဆက္ဆံေရး ပိုမိုခုိင္မာလာ သည္။ ႏွစ္ႏိုင္ငံၾကား နယ္စပ္ျဖတ္ ေက်ာ္ေလ့က်င့္မႈမ်ား ပိုမုိမ်ားျပား လာၿပီး အထူးသျဖင့္ မကၠဆီကို ၾကည္းတပ္ထက္ အဂတိလိုက္စား မႈနည္းၿပီး မူးယစ္ရာဇာမ်ားကို ဖမ္း ဆီးသတ္ျဖတ္၍ နာမည္ေကာင္းထူေထာင္ခဲ့ေသာ မကၠဆီကိုေရတပ္ႏွင့္ ပူးေပါင္းေဆာင္ရြက္မႈမ်ား ပိုအားေကာင္းလာခဲ့သည္။

ယခု ပူးတြဲစစ္ဆင္ေရးအ တြက္ ၿပီးခဲ့သည့္ ႏွစ္အတြင္းက အ စည္းအေဝးေပါင္းမ်ားစြာ က်င္းပ ၍ စီစဥ္ခဲ့ရသည္။ တစ္ႏုိင္ငံႏွင့္ တစ္ႏုိင္ငံ အခ်ဳပ္အျခာအာဏာ ႏွင့္ ပိုင္နက္ေရျပင္ကို ေလးစားမႈ ထားရင္း မူးယစ္ေဆးဝါးတိုက္ ဖ်က္ေရး ပူးေပါင္းေဆာင္ရြက္ရန္ ႏွစ္ဖက္ေရတပ္မ်ားက နားလည္မႈ စာခြၽန္လႊာမ်ား လက္မွတ္ေရးထိုး ခဲ့သည္။

ႏွစ္ႏုိင္ငံ ပူးတြဲစစ္ဆင္ေရး သည္ လူဆုိးမ်ား ေနာက္လိုက္ေရး ေဒၚနယ္ထရန္႔၏ သစၥာဆုိမႈႏွင့္ လည္း ကိုက္ညီသည္ဟု ဆန္ဒီ ေယဂိုတကၠသိုလ္မွ ႏုိင္ငံေရးသိပၸံ တြဲဖက္ပါေမာကၡ ေဒးဗစ္ရွပ္က ေျပာၾကားသည္။ မကၠဆီကိုသမၼတပင္ညာနီယက္တိုကလည္း အဖြဲ႕ အစည္းျဖင့္ ျပစ္မႈက်ဴးလြန္ျခင္း သည္ အေျခအေနအလြန္ဆုိးရြား ေနသျဖင့္ မကၠဆီကိုႏိုင္ငံအေန ျဖင့္ အကူအညီလုိအပ္သည္ဟု အသိအမွတ္ျပဳထားသည္။ အေမ ရိကန္-မကၠဆီကို နယ္စပ္တြင္ တံတုိင္းမ်ား ပိုမ်ားလာသည္ႏွင့္ အမွ် မူးယစ္ကုန္ကူးမႈမ်ားသည္ ေျမေအာက္သို႔ လွ်ိဳးသြားသည္ (သို႔မဟုတ္) ပင္လယ္ျပင္သို႔ ေျပာင္းေရႊ႕သြားသည္ဟု ေဒးဗစ္ ရွပ္က ေျပာသည္။

ၿပီးခဲ့သည့္ ႏွစ္အတြင္းက အေမရိကန္ ကမ္း႐ိုးတန္းအေစာင့္ တပ္ဖြဲ႕သည္ ကန္ေဒၚလာေျခာက္ ဘီလီယံေက်ာ္ တန္ေၾကးရွိေသာ ကိုကင္း ၂၀၆,၀၀၀ ကီလိုဂရမ္ကို ဖမ္းဆီးႏုိင္ခဲ့ၿပီး မူးယစ္ေဆးဝါး ကုန္ကူးမႈ မသကၤာသူ ၆၀၀ ေက်ာ္ ကိုလည္း တရားရင္ဆုိင္ရန္ အေမ ရိကန္သို႔ ပို႔ေဆာင္ႏိုင္ခဲ့သည္။ ေရွ႕ေနမ်ား အလြယ္တကူမရရွိႏိုင္ ေသာ သေဘၤာမ်ားေပၚရွိ မသကၤာ သူမ်ားကို ထိန္းသိမ္းထားျခင္းအ တြက္ ကမ္း႐ိုးတန္းအေစာင့္တပ္ဖြဲ႕ သည္ ေဝဖန္မႈမ်ားႏွင့္ ႀကံဳေတြ႕ေနရၿပီး ပူးတြဲစစ္ဆင္ေရးမ်ားေၾကာင့္ ပင္လယ္ျပင္တြင္ သံသယရွိသူမ်ား၏ အခြင့္အေရးမ်ား ခ်ိဳးေဖာက္မႈျဖစ္ေပၚႏုိင္ကာ ယင္းႏွင့္အတူ လူ႔အခြင့္အေရးခ်ိဳးေဖာက္မႈမ်ား လည္း ရွိလာႏိုင္သည္ဟု ပါေမာကၡေဒးဗစ္ရွပ္က ဆက္လက္ေျပာ သည္။

မိမိတို႔အေနျဖင့္ သံသယရွိ သူမ်ား၏ အခြင့္အေရးမ်ားကို ေလးစားသည္ဟု ကမ္း႐ိုးတန္း ေစာင့္တပ္ဖြဲ႕အရာရွိမ်ားက ေျပာ ၾကားသည္။ ထို႔အျပင္ စစ္ဆင္ေရး တြင္ပါဝင္ေနေသာ သံုးႏုိင္ငံအ နက္ မသကၤာသူမ်ားကို မည္သည့္ ႏုိင္ငံသို႔ ပို႔ေဆာင္မည္ဆုိျခင္းႏွင့္ ပတ္သက္၍ ျပစ္မႈတစ္ခုခ်င္းစီအ ေပၚ အေျခခံစဥ္းစားမည္ဟု ဆုိ သည္။

မကၠဆီကိုလူထု၏ သမုိင္း ဆုိင္ရာအျမင္ႏွင့္ မၾကာေသးမီက သမၼတႏွစ္ဦးၾကား အျပန္အလွန္ တိုက္ခိုက္မႈမ်ားရွိခဲ့သျဖင့္ မကၠဆီ ကိုအရာရွိမ်ားႏွင့္ ပူးေပါင္းေဆာင္ ရြက္မည့္ အစီအစဥ္အေသးစိတ္ ကို အေမရိကန္စစ္ဘက္အရာရွိ မ်ားက ပြင့္လင္းစြာ မေဆြးေႏြးခ်င္ ေပ။

သို႔ေသာ္ မူးယစ္ေဆးဝါးႏွင့္ ပတ္သက္၍ အၾကမ္းဖက္ေသြး ထြက္သံယိုမႈမ်ားအေပၚ စိတ္ကုန္ ေနေသာ မကၠဆီကို ျပည္သူလူထု က ပူးတြဲစစ္ဆင္ေရးအေပၚ အျပဳ သေဘာမေဆာင္ေသာ တုံ႔ျပန္မႈ လုပ္လာမည္ဟု မထင္ေၾကာင္း မကၠဆီကိုစီးတီးမွ သင္ၾကားေရး ႏွင့္ စီးပြားေရးသုေတသနစင္တာ ႏုိင္ငံေရးသိပၸံပညာရွင္ ေဂ်ာ့ခ်္ခ်ာ ဘတ္က ေျပာၾကားသည္။

‘‘မကၠဆီကုိႏုိင္ငံမွာ မလံုၿခံဳမႈ ပိုမ်ားလာေလ၊ မ်ိဳးခ်စ္စိတ္ဓာတ္ ပိုနည္းလာေလပါပဲ’’ဟု ခ်ာဘတ္ က ေျပာသည္။

အဆံုးစြန္အားျဖင့္ ပူးေပါင္း စစ္ဆင္ေရးေၾကာင့္ အလြန္ထူး ျခားမည္မထင္ေၾကာင္း ၎က ဆက္ေျပာၿပီး မိမိတုိ႔အေနျဖင့္ မူးယစ္ေဆးဝါးတိုက္ဖ်က္ေရးအၿမဲ တမ္းေဆာင္ရြက္ေနရမည္ျဖစ္ကာ ႀကီးထြားခြင့္မေပးသင့္ေၾကာင္း မစၥတာခ်ာဘတ္က ဆက္လက္ ေျပာၾကားသည္။

—Ref: AP


အေမရိကန္ကမ္းေျခေစာင့္တပ္ဖြဲ႕က ပစိဖိတ္သမုဒၵရာအတြင္း မူးယစ္ေဆးဝါးစစ္ဆင္ေရးျပဳလုပ္ေနစဥ္
Dario Lopez-Mills / file / AP