ေဒၚနယ္ထရန္႔၏ Fake News ဂယက္

၂၀၁၇ ဇန္နဝါရီလက အေမရိကန္သမၼတအျဖစ္ ေရြးေကာက္ခံရၿပီးေနာက္ သတင္းစာရွင္းလင္းပြဲတစ္ခုတြင္ မိန္႔ခြန္းေျပာၾကားေနေသာ ေဒၚနယ္ထရန္႔ TIMOTHY A. CLARY / file / AFP

ဝါရွင္တန္ပို႔စ္၊ စီအင္န္အင္န္ ႏွင့္ အျခားသတင္းအဖြဲ႕အစည္း မ်ားကို သမၼတေဒၚနယ္ထရန္႔၏ တိုက္ခိုက္မႈသည္ သမၼတက ေဒါ သေျပေလ်ာ့ေစရန္ ႐ူး႐ူးမိုက္မိုက္ ႏွင့္ လုပ္ေဆာင္ေသာ၊ သို႔ေသာ္  ေနာက္ဆံုးတြင္ ထိခိုက္မႈမရွိေသာ လုပ္ေဆာင္မႈမ်ားအနက္ တစ္ခု ျဖစ္သည္ဟု ရီပက္ဘေလကန္ လႊတ္ေတာ္အမတ္မ်ား အပါအဝင္ လူအမ်ားက ေျပာၾကားသည္။ သူ တို႔မွားသည္။


မွန္ပါသည္။ ေဒၚနယ္ထရန္႔ သည္ သတင္းႏွင့္စာနယ္ဇင္းမ်ား ကို ေဒါက္ျဖဳတ္ရန္ ၎၏အဆိုး ဆံုး အဆိုျပဳခ်က္မ်ားကို အေကာင္ အထည္မေဖာ္ႏိုင္ခဲ့ေပ။ စာနယ္ ဇင္းလြတ္လပ္ခြင့္ ေပးထားေသာ အေျခခံဥပေဒျပင္ဆင္ခ်က္ အ မွတ္(၁)ကို ေျပာင္းလဲရန္ လႊတ္ ေတာ္က မႀကိဳးစားေသးေပ။ သို႔ မဟုတ္ အသေရဖ်က္မႈ ဥပေဒ သစ္မ်ားကို မခ်မွတ္ေသးေပ။ ထုိ႔ အျပင္ နယူးေယာက္တိုင္းမ္ အ ပါအဝင္ ဂ်ာနယ္လစ္မ်ားက ေဒၚ နယ္ထရန္႔ အစိုးရထံမွ အ႐ႈပ္ ေတာ္ပံုအသစ္မ်ားကို ပံုမွန္ထုတ္ ေဖာ္ေနဆဲျဖစ္သည္။

သို႔ေသာ္ စာနယ္ဇင္းအေပၚ သမၼတ၏ တိုက္ခိုက္ေျပာဆိုမႈမ်ား သည္ အေမရိကန္ႏိုင္ငံတြင္ သက္ ေရာက္မႈတစ္ခု ရွိေနၿပီး အထူးသ ျဖင့္ ကမၻာတစ္ဝန္း၌ သက္ေရာက္ မႈရွိေနသည္။ ေဒၚနယ္ထရန္႔၏ ေျပာဆိုမႈမ်ားသည္ စာနယ္ဇင္း မ်ားကို ႏွိမ္နင္းရန္ မီးစိမ္းျပျခင္း ျဖစ္သည္ဟု ႏိုင္ငံေရးေခါင္း ေဆာင္မ်ားက ႐ႈျမင္သည္။ ယ ခုသီတင္းပတ္အတြင္းမွာပင္  သ တင္းအတုအေယာင္မ်ား (Fake News) မ်ားကို ျဖန္႔ခ်ိသူမ်ားအား ေထာင္ဒဏ္ ေျခာက္ႏွစ္အထိ ခ် မွတ္ႏိုင္မည့္ ဥပေဒတစ္ရပ္ကို မေလးရွား လႊတ္ေတာ္အမတ္မ်ား က အတည္ျပဳခဲ့သည္။ Fake News ဟူ၍ အဓိပၸာယ္ျပည့္ျပည့္ ဝဝ ဖြင့္ဆိုမထားေသာ စကားလံုး ေၾကာင့္ ဂ်ာနယ္လစ္မ်ားႏွင့္ ပံုႏွိပ္ ထုတ္ေဝသူမ်ားကို အျပစ္ေပးရန္ အစိုးရအရာရွိမ်ား လက္ထဲသို႔ ႀကီးက်ယ္ေသာ အာဏာပါဝါမ်ား ရရွိေစသည္။

အိႏၵိယႏိုင္ငံတြင္လည္း ဝန္ ႀကီးခ်ဳပ္ နာရန္ဒရာမိုဒီ အစိုးရက Fake News မ်ားကို ေရးသားျဖန္႔ ခ်ိေသာ ဂ်ာနယ္လစ္မ်ားကို အသိ အမွတ္ျပဳမႈ ႐ုပ္သိမ္းေရး တင္ျပခဲ့ သည္။ သို႔ေသာ္ ယင္းကိစၥကို ဂ်ာနယ္လစ္မ်ားက ဝိုင္းဝန္း႐ႈတ္ခ် ခဲ့ၿပီးေနာက္ အစိုးရက ေနာက္ ဆုတ္ခဲ့သည္။

မၾကာေသးမီ ရက္ပိုင္းအ တြင္း ေဒၚနယ္ထရန္႔က ၎၏ေသ နတ္ေျပာင္းဝကို ဝါရွင္တန္ပို႔စ္ ဘက္ လွည့္ခဲ့ၿပီး ယင္းသတင္းစာ သည္ ၎တို႔စီးပြားေရးလုပ္ငန္းပိုင္ ရွင္ ဂ်က္ဖ္ဘီးေဇာႏွင့္ ၎တည္ ေထာင္လုပ္ကိုင္ေနေသာ အေမ ဇုန္ (Amazon) ၏ အက်ိဳးစီးပြား တိုးတက္ေအာင္ လုပ္ေဆာင္ေန သည္ဟု စြပ္စြဲခဲ့သည္။ သမၼတ၏ စြပ္စြဲမႈအမ်ားစုသည္ ႏိုင္ငံေတာ္ ႏွင့္ ေဒသခံေရာင္းဝယ္ခြန္မ်ား ေကာက္ခံရန္ စိတ္အားထက္သန္ မႈ မရွိခဲ့ေသာ အေမဇုန္၏ စီးပြား ေရးဆိုင္ရာ အေလ့အက်င့္မ်ားႏွင့္ ပတ္သက္ေနသည္။ အေမဇုန္၏ အေလ့အက်င့္အခ်ိဳ႕သည္ စိတ္အ ေႏွာင့္အယွက္ျဖစ္စရာ အမွန္ပင္ ျဖစ္သည္။ သို႔ေသာ္ ေရလိုက္ မလြဲပါေစႏွင့္။ မစၥတာထရန္႔သည္ ႏိုင္ငံေတာ္ႏွင့္ ေဒသခံအစိုးရမ်ား ၏ ဘ႑ာေရးမရရွိျခင္းအေပၚ စိုး ရိမ္ေနျခင္းမဟုတ္ေပ။ အေမဇုန္ ေၾကာင့္ အလုပ္လက္မဲ့ျဖစ္ႏိုင္ ေသာ လက္လီအေရာင္းဆိုင္မ်ား (သို႔မဟုတ္) အေမဇုန္၏ ပစၥည္း မ်ားကို ပို႔ေဆာင္ေပးေသာ အေမ ရိကန္ပိုင္ စာပို႔လုပ္ငန္းအေပၚ ပူ ပန္ေနျခင္းမဟုတ္ေပ။ တကယ္ ေတာ့ သူ႔အစိုးရကို တာဝန္ယူမႈရွိ ရန္ လုပ္ေဆာင္ေနေသာ ဝါရွင္ တန္ပို႔စ္၏ ဂုဏ္သိကၡာကို ထိုးႏွက္ ရန္ ေဒၚနယ္ထရန္႔က ေျပာၾကား သည္။

သတင္းအဖြဲ႕အစည္းမ်ား၏ ဂုဏ္သိကၡာအေပၚ ထိုကဲ့သို႔ တိုက္ ခိုက္ျခင္းမ်ိဳးသည္ မည္သည့္အရာ အမွန္ျဖစ္သနည္းဆိုသည္ႏွင့္ ပတ္ သက္၍ ျပည္သူလူထုကို ႐ႈပ္ေထြး ေစသည္။ ရီပက္ဘေလကန္ မဲဆႏၵရွင္ အမ်ားအျပားသည္ ပင္မေရစီးေၾကာင္းသတင္း မီဒီ ယာမ်ားအေပၚ ယံုမွားသံသယရွိ ေနသည္မွာ ၾကာၿပီျဖစ္သည္။ ၂၀၁၆ ေနာက္ပိုင္းတြင္ ၎တို႔၏ ယံုၾကည္မႈ သိသာစြာထပ္မံက် ဆင္းခဲ့သည္ဟု Pew သုေတသန စင္တာ၏ ေျပာၾကားခ်က္အရ သိရသည္။

   ေယးလ္တကၠသိုလ္ပါေမာကၡ ႏွစ္ဦး၏ ေလ့လာမႈအရ ဒီမိုက ရက္မ်ားထက္စာလွ်င္ ရီပက္ဘ ေလကန္မ်ားသည္ ပါတီကို ဘက္ လိုက္ေသာမီဒီယာမ်ားႏွင့္ အမွား သတင္းလံုးလံုးေရးသားျဖန္႔ခ်ိေန ေသာ သတင္းဆိုက္မ်ားကို ပိုမိုယံု ၾကည္တတ္ေၾကာင္း ေတြ႕ရွိခဲ့ သည္။ ထိုအျခင္းအရာက မစၥတာ ထရန္႔၏ လံၾကဳတ္သီအိုရီလက္ခံ မႈကို ပိုမိုခုိင္မာေစခဲ့ၿပီး Fake News ကဲ့သို႔ သတင္းဌာနမ်ားအ ေပၚ ေထာက္ခံမႈကိုလည္း ခိုင္မာ ေစခဲ့သည္။ ထိုသတင္းဌာနမ်ားက လည္း အျခားသတင္းဌာနမ်ား၏ ယံုၾကည္စိတ္ခ်ရမႈအေပၚ အၿမဲ တမ္း ေမးခြန္းထုတ္ေနတတ္ၾက သည္။

‘‘စာနယ္ဇင္းေတြနဲ႔ ကြၽန္ ေတာ္တို႔ရဲ႕ ဒီမိုကေရစီစနစ္အ တြက္ အေရးပါတဲ့ အဖြဲ႕အစည္း ေတြအေပၚ  ယံုၾကည္မႈကို ေဒၚ နယ္ထရန္႔က ေန႔စဥ္စကားလံုး ေတြနဲ႔ ပစ္ခတ္တိုက္ခိုက္ၿပီး ေအာင္ျမင္ေနပံုရတယ္’’ ဟု ကိုလံဘီယာ တကၠသိုလ္မွ Knight First Amendment Institute ဒါ႐ိုက္ တာ ဂ်ာမယ္ဂ်က္ဖာက ေျပာၾကား သည္။

မိမိႀကိဳက္ႏွစ္သက္မႈ မရွိ ေသာ သတင္းတိုင္းကို Fake News ဟု အေမရိကန္သမၼတက ေျပာဆိုေနသည့္ ၂၁ ႀကိမ္တိုင္း ၎သည္ လြတ္လပ္စြာ ေျပာဆို ခြင့္ကို အေျခခံဥပေဒျဖင့္ အကာ အကြယ္မေပးထားေသာ တိုင္း ျပည္မ်ား သို႔တည္းမဟုတ္ လြတ္ လပ္ေသာ တရားေရးမ႑ိဳင္မရွိ သည့္ တိုင္းျပည္မ်ားတြင္ စာနယ္ ဇင္းမ်ားကို ဖိႏွိပ္ေရး အားေပးအား ေျမႇာက္ျပဳေနျခင္းျဖစ္သည္။ ၎ တို႔၏ လုပ္ရပ္အေပၚ ႏိုင္ငံတကာ ႐ႈတ္ခ်မႈလည္း မရွိသေလာက္ ျဖစ္ မည္ကို ထိုႏိုင္ငံမ်ားက သိရွိေန သည္။ အဘယ္ေၾကာင့္ဆိုေသာ္ စာနယ္ဇင္းလြတ္လပ္ခြင့္အတြက္ အေရးအပါဆံုး အဖြဲ႕အစည္းျဖစ္ ေသာ အေမရိကန္အစိုးရကို စာ နယ္ဇင္းလြတ္လပ္မႈကို သိကၡာက် ဆင္းေအာင္ လုပ္လိုေသာလူတစ္ ဦးက ဦးေဆာင္ေနေသာေၾကာင့္ ျဖစ္သည္။

မေလးရွားႏိုင္ငံတြင္ ဒီမိုက ေရစီ ခြၽတ္ယြင္းခ်က္ရွိေနသည္မွာ ရွင္းပါသည္။ ၁၉၅၇ တြင္လြတ္ လပ္ေရးရၿပီးခ်ိန္ကစ၍ မဟာမိတ္ ပါတီအဖြဲ႕အစည္းတစ္ခုတည္း က အုပ္ခ်ဳပ္ခဲ့ၿပီး အတိုက္အခံေခါင္း ေဆာင္မ်ားကိုလည္း မေတာ္မတ ရားစြဲခ်က္မ်ားျဖင့္ ေထာင္ခ်ခဲ့ သည္။ သို႔ေသာ္ ယင္းႏိုင္ငံသည္ စာနယ္ဇင္းလြတ္လပ္ခြင့္ ပိုနည္း ေသာ တ႐ုတ္၊ ႐ုရွားတို႔ႏွင့္ တစ္ တန္းတည္းရွိမေနေပ။

သို႔ေသာ္ Fake News ကို ရာဇဝတ္မႈျဖစ္ေအာင္ လုပ္ျခင္း ျဖင့္ ထိုႏိုင္ငံမ်ား၏ လမ္းေၾကာင္း လိုက္ေနသည္။ အိႏၵိယႏိုင္ငံ၏ ဒီမိုကေရစီက ပို၍မာေက်ာ သည္။ သို႔ေသာ္လြတ္လပ္ေသာ စာနယ္ဇင္းမ်ားအေပၚ အစိုးရ၏  ရန္လိုမႈကို၊ လြတ္လပ္စြာေျပာဆို ခြင့္ကို ေထာက္ခံသူမ်ားက စိုးရိမ္ ေနၿပီး လာမည့္ႏွစ္ပါလီမန္ေရြး ေကာက္ပြဲ ပိုမိုနီးကပ္လာသည္ႏွင့္ အမွ် အစိုးရ၏ စာနယ္ဇင္းမ်ားအ ေပၚ ရန္လိုမႈ ပိုဆိုးလာမည္ဟု စိုး ရိမ္ေနသည္။

စာနယ္ဇင္းမ်ားအေပၚ ႏိွပ္ ကြပ္မႈသည္ ထိုႏိုင္ငံမ်ားတြင္ သာ ျဖစ္ေပၚေနျခင္းမဟုတ္ေပ။ အီဂ်စ္၊ ျမန္မာ၊ ပိုလန္၊ တူရကီႏွင့္ အျခားႏိုင္ငံမ်ားတြင္လည္း စာ နယ္ဇင္းအေပၚ တိုက္ခိုက္မႈ ပိုမ်ား လာခဲ့သည္ဟု ဂ်ာနယ္လစ္မ်ား အကာအကြယ္ေပးေရး ေကာ္မတီ  (Committee to Protect Journalist) အဖြဲ႕က မွတ္တမ္းတင္ ထားသည္။ ယင္းေကာ္မတီအ ဖြဲ႕၏အဆိုအရ ၂၀၁၇ အတြင္း ဂ်ာနယ္လစ္ ၂၁ ဦးသည္ သတင္း အမွားမ်ား ေရးသားခဲ့သည္ဆိုကာ ေထာင္ဒဏ္ခ်မွတ္ခံခဲ့ရၿပီး ယင္း မွာ ၂၀၁၆ ကထက္ ႏွစ္ဆပိုမ်ား ေၾကာင္း သိရသည္။

မစၥတာထရန္႔က ၎၏ လုပ္ နည္းလုပ္ဟန္မ်ားကို ေျပာင္းလဲ မည့္ သေဘာမရွိိေပ။ ၎အေပၚ  သစၥာရွိေသာ ေထာက္ခံသူမ်ားက လည္း သူဘာလုပ္လုပ္ေထာက္ခံ ေနမည္သာ ျဖစ္သည္။ ထို႔ေၾကာင့္ စာနယ္ဇင္းမ်ားႏွင့္ အမွန္တရား အေပၚ ေဒၚနယ္ထရန္႔၏ ဖ်က္ လို႔ဖ်က္ဆီး တိုက္ခိုက္မႈမ်ားကို ဆန္႔က်င္ ထုတ္ေဖာ္ေျပာၾကားေရး သည္ ရီပက္ဘေလကန္မ်ား ဒီမို ကရက္မ်ားႏွင့္အတူ လူတိုင္းေပၚ တြင္ မူတည္ေနသည္။

—Ref:NY Times


Anthony Russo