အခမ္းအနားေတြမွာ ပတ္ဝန္းက်င္ထိန္းသိမ္းၾကမယ္

ဘာဝဝန္းက်င္ ထိခိုက္ပ်က္စီးေစတတ္တဲ့ အရာေတြထဲမွာ ေဆြးေႏြးပြဲမ်ား၊ သင္တန္းမ်ားလည္း ပါဝင္ေနေၾကာင္းေျပာ လိုက္ရင္ ဟုတ္ပါ့မလားလို႔ ေမး ၾကဖြယ္ရွိပါတယ္။
တကယ္ဟုတ္ပါတယ္။ ၿပီး ခဲ့တဲ့ႏွစ္ေတြအတြင္း ႀကံဳေတြ႕ရသ မွ်ပြဲမ်ားမွာ ဒီအခ်က္ကို သတိ ထားမိတာပါ။ ေလွ်ာ့သံုး၊ ျပန္သံုး၊ ျပဳျပင္ၿပီးသံုး (Reduce, Reuse, Recycle) ဆိုတဲ့ ပတ္ဝန္းက်င္ ထိန္းသိမ္းေရးအေလ့အက်င့္ေတြ ကို ပြဲလမ္းသဘင္ေတြမွာ မျဖစ္မ ေန က်င့္သံုးရမယ္လို႔ေတာ့ မဆို လိုပါ။ သို႔ေသာ္လည္း ဒီအေလ့အ က်င့္ေတြဟာ ခဲရာခဲဆစ္ လုပ္ ကိုင္ရတာ မဟုတ္တဲ့အတြက္ လိုက္နာေဆာင္ရြက္သင့္တယ္လို႔ တိုက္တြန္းလုိပါတယ္။ ဒီလိုလိုက္ နာသူဟာ သဘာဝပတ္ဝန္းက်င္ ကို တာဝန္သိသိ ထိန္းသိမ္းသူ ျဖစ္လာပါလိမ့္မယ္။

အမႈိက္ေလွ်ာ့ခ်ျခင္း
ေလွ်ာ့သံုး၊ ျပန္သံုး၊ ျပင္ၿပီး သံုးဆိုတဲ့ လႈံ႔ေဆာ္ခ်က္က ေပၚ လာတာ ၾကာၿပီျဖစ္တဲ့အတြက္ ဒီ လႈံ႔ေဆာ္ခ်က္နဲ႔ မစိမ္းၾကပါဘူး။ လူအမ်ားအျပားကို ေနရာထိုင္ ခင္းေပးတဲ့ အခမ္းအနားေတြက ဘာမ်ား မွားေနလို႔လဲ၊ ပတ္ဝန္း က်င္ကို ဘယ္လိုထိခိုက္သြားမွာ လဲဆိုၿပီး ေမးခြန္းထုတ္စဥ္းစား ၾကည့္လိုက္ရင္ ပလတ္စတစ္ ေရ ပုလင္းေတြ ကို အရင္ဆံုးျမင္ ေယာင္ ၾကပါလိမ့္မယ္။ ဟုတ္ပါ တယ္ ...။ ဒီေန႔ေခတ္ ပြဲသဘင္အ ခမ္းအနား ႀကီးငယ္မေရြးမွာ ေသခ်ာေပါက္ ေတြ႕ရမွာကေတာ့ ေရပုလင္းေတြပါပဲ။ ဒီပုလင္းေတြ ဟာ သံုးၿပီးရင္  အမႈိက္ျဖစ္သြားမွာ ပါ။ လူ ၅၀ တက္တဲ့ပြဲမွာ အဲဒီ ေန႔အတြက္ ပုလင္းအမႈိက္ ၅၀ ထြက္ႏိုင္ပါတယ္။ အဲဒါဟာ ပမာ ဏမနည္းတဲ့ အမႈိက္ပါပဲ။

ပုလင္းေတြ ခ်ေပးမယ့္အ စား ေရရွည္အသံုးျပဳလို႔ရတဲ့ခြက္ ေတြထဲ ေရလိုက္ျဖည့္ေပးမယ္ဆို ရင္ အမႈိက္ထြက္ႏႈန္းကို ေလွ်ာ့ခ် ႏိုင္ပါလိမ့္မယ္။ ေရပုလင္းေရာင္း သူေတြ၊ ခန္းမငွားစားတဲ့ လုပ္ငန္း ရွင္ေတြကေတာ့ သူတို႔အျမတ္ပိုရ တဲ့ ေရပုလင္းကိုပဲ သံုးေစခ်င္ၾက မွာပါ။ သို႔ေသာ္လည္း ပဲြစီစဥ္သူ ေတြက ေရပုလင္းကို ျငင္းပယ္ ခြင့္ရွိတယ္။ ျငင္းပယ္သင့္တယ္ဆို တာေတြကိုလည္း ေမ့မထားသင့္ ပါဘူး။

စကၠဴ (သို႔မဟုတ္) ပလတ္စ တစ္နဲ႔ လုပ္ထားတဲ့ တစ္ခါသံုး ေရ ခြက္ေတြကို သံုးရင္လည္း အမႈိက္ ထြက္ႏႈန္း တိုးႏိုင္ပါတယ္။ ေဆး ေၾကာၿပီး ျပန္သံုးလို႔ရတဲ့ခြက္ေတြ က ပိုသင့္ေတာ္မွာပါ။

ေကြၽးေမြးဧည့္ခံရာမွာလည္း အမႈိက္ထြက္ႏႈန္းေလ်ာ့ေရး စဥ္း စားသင့္ပါတယ္။ ဟင္းပန္းကန္ ေတြထဲ က်န္ရစ္ေနတာေတြက အမႈိက္ပံုးထဲ ေရာက္သြားတတ္ပါ တယ္။ ဘူေဖးလို႔ေခၚတဲ့ ႀကိဳက္သ ေလာက္ ယူစားတဲ့နည္းကို သံုး မယ္ဆိုရင္ ပိုတဲ့ဟင္းေတြကို အိမ္ ျပန္သယ္သြားလို႔ရသလို လိုအပ္ ေနသူေတြကို လွဴဒါန္းလို႔ရပါ တယ္။ ပတ္ဝန္းက်င္နဲ႔ သဟဇာ တျဖစ္တဲ့ ေဆြးေႏြးပြဲ  Environment Friendly Meeting ဆိုၿပီး အင္တာနက္ စာမ်က္ႏွာေတြမွာ ရွာေဖြဖတ္႐ႈမယ္ဆိုရင္ အခမ္းအ နား၊ သင္တန္း၊ ေဆြးေႏြးပြဲေတြမွာ ကိုယ္တိုင္ယူစားစနစ္ကို က်င့္သံုး သင့္ေၾကာင္း တိုက္တြန္းထားတာ ေတြ႕ရပါလိမ့္မယ္။ အမႈိက္ေလွ်ာ့ ခ်ႏိုင္တဲ့စနစ္ပါ။ အဆာေျပေကြၽး ခ်ိန္မွာလည္း အမႈိက္ေလွ်ာ့ခ်တဲ့ နည္းေတြ ရွိပါတယ္။ တစ္ခြက္စာ ေကာ္ဖီမစ္ထုပ္၊ ပလတ္စတစ္နဲ႔ တစ္ခုခ်င္းစီ ထုပ္ပိုးထားတဲ့မုန္႔ ေတြက  အမႈိက္ပိုထြက္ပါလိမ့္ မယ္။ အမႈိက္ထြက္တာခ်င္းအ တူတူ ဆိုရင္ေတာင္ ပတ္ဝန္းက်င္ ပိုၿပီး ပ်က္စီးေစတဲ့အမႈိက္ကို ပိုၿပီး ေရွာင္ရွားသင့္တယ္ မဟုတ္လား။

ပြဲမတိုင္ခင္ အမႈိက္ျဖစ္သြား တတ္တာကေတာ့ ဖိတ္စာေတြ ပါပဲ။ ရန္ကုန္မွာ အထိန္းသိမ္းခံ ေနရတဲ့ Reuters သတင္းဌာန သတင္းသမားႏွစ္ေယာက္ လြတ္ ေျမာက္ေရး ကာတြန္းျပပြဲတစ္ခု လုပ္ဖို႔ မၾကာေသးခင္က စီစဥ္ခ်ိန္ မွာ ကာတြန္းဆရာ ေအာ္ပီက်ယ္ ကို ပြဲဖိတ္စာပို႔လိုက္မယ္လို႔ ဖုန္း ဆက္ေျပာမိပါတယ္။ သူက ...  ဖိတ္စာပို႔လည္း အမႈိက္ပံုးထဲ ေရာက္သြားႏုိင္တယ္။ အင္တာ နက္က ေနပဲ လွမ္းဖိတ္လိုက္ပါလို႔ ျပန္ေျပာပါတယ္။ ဒီကာတြန္းဆ ရာက ျမန္မာႏိုင္ငံမွာ သဘာဝ ပတ္ဝန္းက်င္ ထိန္းသိမ္းေရးအ တြက္ တက္တက္ႂကြႂကြေဆာင္ ရြက္ေနသူတစ္ဦးလည္း ျဖစ္ပါ တယ္။ ဖိတ္စာအေရအတြက္ ေလွ်ာ့ခ်ႏိုင္မယ္ဆိုရင္ ပံုႏွိပ္အသံုး ျပဳရတဲ့ စကၠဴကို ေခြၽတာႏိုင္မယ္။ အမႈိက္ ထြက္ရွိမႈ နည္းပါးႏိုင္မယ္ ဆိုတဲ့ သဘာဝပတ္ဝန္းက်င္အ တြက္ ေကာင္းက်ိဳးေတြရမွာအ ေသအခ်ာပါပဲ။ ပြဲတက္သူေတြ ေလ့လာ ဖတ္႐ႈဖို႔အတြက္ စာရြက္ စာတမ္း ျဖန္႔ေဝရာမွာ အြန္လိုင္း ကို သံုးျခင္းက စကၠဴေခြၽတာရာ ေရာက္ပါတယ္။ စကၠဴနည္းရင္ အမႈိက္နည္းပါမယ္။ စကၠဴကို မျဖစ္မေန သံုးမယ္ဆိုရင္ တတ္ ႏိုင္သမွ် ေလွ်ာ့သံုး၊ စာမ်က္ႏွာ ႏွစ္ဖက္ စလံုးသံုးတာ ပို႔သင့္ေတာ္ ပါလိမ့္မယ္။

ပလတ္စတစ္ ေလွ်ာ့ခ်ျခင္း
ေဆြးေႏြးပြဲ၊ သင္တန္းအမ်ား အျပားမွာ တက္ေရာက္သူတိုင္းအ တြက္ စာအုပ္၊ ေဘာပင္တို႔ကို ပလတ္စတစ္ဖိုင္နဲ႔ ထည့္ေပး တတ္ၾကပါတယ္။ ပလတ္စတစ္ ဖိုင္ဟာ အႀကိမ္ႀကိမ္ ျပန္သံုးသူအ တြက္ အမႈိက္မျဖစ္ေပမယ့္ မသံုး သူအတြက္ေတာ့ အမႈိက္ျဖစ္သြား မွာပါ။

ဗီႏိုင္းလို႔ေခၚတဲ့ ဆိုင္းဘုတ္ ခ်ပ္ႀကီးေတြကိုလည္း ေနရာအ ေတာ္မ်ားမ်ားမွာ ေတြ႕ရပါလိမ့္ မယ္။ အဲဒါက ေငြကုန္ေၾကးက် မနည္းတဲ့ ပလတ္စတစ္ပစၥည္းျဖစ္ တဲ့အျပင္ အဆိပ္အေတာက္ လည္း ရွိပါတယ္။ နာရီအနည္း ငယ္ (သို႔မဟုတ္) ရက္အနည္း ငယ္ပဲ ၾကာတတ္တဲ့ အခမ္းအနား ၿပီးရင္ေတာ့ ဒါလည္းစြန္႔ပစ္ ပစၥည္း ျဖစ္သြားပါၿပီ။ လူအမ်ား အျပားက ဒီအခ်က္ေတြကို သတိ မထားမိၾကပါဘူး။ ပြဲမွန္သမွ် ဒီလို ဆိုင္းဘုတ္ေတြ၊ ပိုစတာေတြခ်ိတ္ ဆြဲရမယ္လို႔ ယူဆသူေတြရွိေနသ လို ဒီလိုခ်ိတ္မွ ကိုယ့္ရဲ႕ပြဲ ပိုမိုခမ္း နားမယ္၊ ပြဲပီသမယ္လို႔ ယူဆသူ ေတြလည္း အမ်ားအျပားပါပဲ။ အ ရင္ေခတ္ကေတာ့ပြဲနဲ႔ ပတ္သက္ တာေတြ ေရးၾကဖို႔အတြက္ ေၾကာ္ ျငာသင္ပုန္းေတြ၊ စာရြက္ႀကီးေတြ သံုးပါတယ္။ အခုခ်ိန္မွာ နည္း လမ္းေဟာင္းေတြကို လံုးဝပစ္ ပယ္တာမ်ိဳးလည္း မျဖစ္သင့္ပါ ဘူး။ နည္းလမ္းသစ္ တစ္ခုက ေတာ့ ႐ုပ္ရွင္ပိတ္ကားေထာင္ျပ သလို ပ႐ိုဂ်က္တာနဲ႔ ထိုးျပျခင္းပါ ပဲ။ ပါဝါပြိဳင့္သံုးတယ္လို႔လည္း ေခၚၾကပါတယ္။ ဒီနည္းသံုးရင္ အမႈိက္ေလွ်ာ့ခ်ႏိုင္ပါလိမ့္မယ္။ လွ်ပ္စစ္စြမ္းအင္ေတာ့ အထုိက္ အေလ်ာက္ ပိုကုန္ပါတယ္။ ရန္ ကုန္ဒိန္းမတ္ႏိုင္ငံသံ႐ံုးရဲ႕ ပရိ သတ္ ၃၀ ဝန္းက်င္ဆံ့တဲ့ ခန္းမ တစ္ခုမွာ ႐ုုပ္ျမင္သံၾကားတစ္လံုး နံရံမွာ ခ်ိတ္ထားတာ ေတြ႕ရမွာ ပါ။ အခမ္းအနားလုပ္တဲ့အခါ အ ခမ္းအနားအမည္၊ ရက္စြဲတို႔ကို အဲဒီ႐ုပ္သံမွာ ေတြ႕ရပါတယ္။ ပ႐ိုဂ်က္တာသံုးမယ့္အစား အဲဒီ ႐ုပ္သံကိုပဲ ကြန္ပ်ဴတာနဲ႔ ဆက္ သြယ္ၿပီး သံုးမယ္လို႔ ယူဆရပါ တယ္။ ဒီနည္းလမ္းက အတုယူစ ရာပါပဲ။

လႊတ္ေတာ္ေတြမွာလည္း ဒီ နည္းလမ္းက တြင္က်ယ္ေနပါၿပီ။ လႊတ္ေတာ္ထဲ ပါဝါပြိဳင့္သံုးတဲ့ အမတ္ေတြ မ်ားလာပါၿပီ။ တင္ျပ ခ်င္တဲ့ အခ်က္အလက္၊ ဓာတ္ပံု၊ ႐ုပ္သံတို႔ကို ႀကိဳတင္ျပင္ဆင္ၿပီး အဲဒီကြန္ပ်ဴတာဖိုင္ကို လႊတ္ေတာ္ ထဲ ယူသြား႐ံုပါပဲ။

စြမ္းအင္အသံုးေလွ်ာ့ျခင္း
ပါဝါပြိဳင့္အတြက္ ပ႐ိုဂ်က္ တာ သံုးျခင္းဟာ လွ်ပ္စစ္စြမ္းအင္ အေတာ္ေလး ကုန္ပါတယ္။ မီး လံုး၊ မီးေခ်ာင္း ထြန္းတာထက္ ပို ကုန္ပါလိမ့္မယ္။ ေဆြးေႏြးပြဲ သင္ တန္းေတြမွာ ပ႐ိုဂ်က္တာကို အ ခ်ိန္အေတာ္ၾကာ ဖြင့္ထားတတ္ပါ တယ္။ လိုအပ္မွဖြင့္တယ္ဆိုရင္ စြမ္းအင္ေခြၽတာရာ ေရာက္မွာပါ။ မႏွစ္က ရန္ကုန္ၿမိဳ႕ သင္တန္းတစ္ ခုမွာ ပတ္ဝန္းက်င္ထိန္းသိမ္းေရး အဖြဲ႕ Greenpeace South East Asia က ကိုယ္စားလွယ္တစ္ဦး ၄၅ မိေလာက္ေဆြးေႏြးတင္ျပစဥ္ မွာ ဒီနည္းလမ္းသံုးတာ သတိထား မိပါတယ္။ သူက ပါဝါပြိဳင့္မလို အပ္ေတာ့ဘူး။ သူ႔ေဆြးေႏြးမႈ အ ဆံုးသတ္ၿပီဆိုတဲ့ အခ်ိန္ေတြမွာ ပ႐ိုဂ်က္တာရွိရာ ကိုယ္တိုင္သြား ၿပီး ခလုတ္ပိတ္လိုက္ပါတယ္။ ဒီ နည္းက အတုယူစရာပါ။ မ်ား ေသာအားျဖင့္က ကိုယ့္ေဆြးေႏြး ခ်က္ထဲ အာ႐ံုစိုက္ေနမိတတ္ၿပီး စြမ္းအင္ အလဟႆမျဖစ္ေရး၊ ေခြၽတာေရးကို ေမ့ေလ်ာ့ေနတတ္ ၾကပါတယ္။

သႀကၤန္မတိုင္ခင္ ရန္ကုန္၊ သဃၤန္းကြၽန္းၿမိဳ႕နယ္ ibis ဟို တယ္မွာ ျပဳလုပ္တဲ့ သင္တန္းတစ္ ခုမွာလည္း ေန႔လယ္စာ နားခ်ိန္မွာ သင္တန္းခန္းမကို မီးပိတ္ထား တာ သတိထားမိပါတယ္။ ျပင္ပ အလင္းေရာင္ အျပည့္ရရွိတဲ့ခန္းမ ျဖစ္တဲ့အတြက္ ဒီနည္းက်င့္သံုးႏိုင္ တာ ျဖစ္ပါလိမ့္မယ္။

စြမ္းအင္လိုအပ္သေလာက္ ပဲ သံုးျခင္းဟာ သဘာဝပတ္ဝန္း က်င္ ထိန္းသိမ္းရာ ေရာက္ပါ တယ္။ ဘာေၾကာင့္လဲဆိုေတာ့ လွ်ပ္စစ္ဓာတ္အား ထုတ္လုပ္ဖို႔အ တြက္ သဘာဝတ္ပတ္ဝန္းက်င္က အနည္းနဲ႔အမ်ား အထိခိုက္ခံေနရ လို႔ပါပဲ။ စြမ္းအင္ေခြၽတာျခင္းရဲ႕ ေကာင္းက်ိဳးေတြကို ေဆြးေႏြးပြဲ၊ သင္တန္းစီစဥ္သူေတြ သိၿပီးျဖစ္ မွာပါ။

အသံ
 အသံဆူညံျခင္းဟာလည္း သဘာဝပတ္ဝန္းက်င္ထိန္းသိမ္း ေရးဆိုင္ရာ အေၾကာင္းအရာတစ္ ခု ျဖစ္ေၾကာင္း လူအမ်ားစုက သတိမျပဳမိၾကပါဘူး။ လူသံုး ဆယ္ထက္နည္းတဲ့ ပြဲမ်ိဳးဆိုရင္ အသံခ်ဲ႕စက္ လိုခ်င္မွ လိုပါလိမ့္ မယ္။ သို႔ေသာ္လည္း ...  အသံခ်ဲ႕ စက္ သံုးေနၾကတာပါပဲ။

ဆူညံက်ယ္ေလာင္တဲ့ အသံ ေၾကာင့္ ပတ္ဝန္းက်င္ကို ထိခိုက္ တတ္၊ နားဆင္ရသူအလြယ္တကူ ပင္ပန္းႏြမ္းနယ္တတ္ပါတယ္။ ပြဲ တက္သူေတြ နားဆင္ရ အဆင္မ ေျပေစတဲ့ အေနအထားမ်ိဳးထက္ ပိုၿပီး က်ယ္က်ယ္ေလာင္ေလာင္ မဖြင့္သင့္ပါဘူး။  တစ္ေနကုန္လုပ္ ၾကတဲ့ပြဲကို တက္ေရာက္ရခ်ိန္မွာ လိုအပ္တာထက္ ပိုက်ယ္တဲ့ အ သံေၾကာင့္ ေဆြးေႏြးခ်က္ေတြအ ေပၚ အာ႐ံုစိုက္ႏုိင္မႈ အားေလ်ာ့ ေစပါတယ္။ အသံ က်ယ္လြန္းတဲ့ အခါ ခံႏိုင္ရည္ရွိရွိ ထိုင္ေနသူေတြ ကို ေတြ႕ႏိုင္သလို အသံေရွာင္ဖို႔ ခန္းမအျပင္ဘက္ မၾကာခဏ ထြက္သြားသူေတြကိုလည္း ေတြ႕ ရပါလိမ့္မယ္။ အသံၾသဇာ ေကာင္းသူေတြ ပါးစပ္နား မိုက္ က႐ိုဖုန္း သိပ္မကပ္ဖို႔လည္း အ ခမ္းအနားမွဴးေတြက အသိေပး သင့္ပါတယ္။ အသံခ်ဲ႕စက္ႏွစ္ သက္လြန္းတဲ့ ျမန္မာျပည္မွာ ဒီအ ေၾကာင္းအရာနဲ႔ ပတ္သက္ၿပီး ညႇိ ႏႈိင္းေဆြးေႏြးစည္း႐ံုးဖို႔ေတာ့ အ ခ်ိန္ယူရပါလိမ့္မယ္။

ပိုၿပီးတာဝန္ရွိသူ
ဒါေတြကေတာ့ ပတ္ဝန္း က်င္ထိန္းသိမ္းေရး ဂ႐ုစိုက္တဲ့အ စည္းအေဝး၊ သင္တန္းျပဳလုပ္ရာ မွာ မပ်က္မကြက္လိုက္နာသင့္တဲ့ အခ်က္မ်ားထဲက ျမန္မာႏိုင္ငံရဲ႕ လတ္တေလာအေနအထားနဲ႔ သင့္ေတာ္တာေတြကို ေဖာ္ျပ လိုက္တာပါ။ ဆက္သြယ္ေရး၊ သယ္ယူပို႔ေဆာင္ေရး အေနအ ထား ပိုမိုေျပာင္းလဲလာခ်ိန္မွာ တျခားေဆာင္ရန္၊ ေရွာင္ရန္ အ ေၾကာင္းအရာေတြ ေပၚလာပါ လိမ့္မယ္။

တျခားသူေတြထက္စာရင္ ပတ္ဝန္းက်င္ ထိန္းသိမ္းေရးအဖြဲ႕ ေတြ စီစဥ္တဲ့ေဆြးေႏြးပြဲမ်ား၊ သင္ တန္းမ်ားမွာေတာ့ ပတ္ဝန္းက်င္ ပ်က္စီးမႈ နည္းႏိုင္သမွ် နည္းပါး ေအာင္ ေနထုိင္လုပ္ကိုင္ဖို႔ ပိုၿပီး သတိထားသင့္ပါတယ္။ ကိုယ္က နမူနာစံျပျဖစ္ေအာင္ ေနထုိင္ျပဳမူ ရမယ္ မဟုတ္လား။

ေဖာ္ျပခဲ့သမွ်ဟာ လြယ္ လြယ္ကူကူနဲ႔ အားလံုးပါဝင္ႏိုင္တဲ့ နည္းလမ္းေတြပါပဲ။ ဒီနည္းလမ္း က်င့္သံုးတဲ့ သင္တန္း၊ ေဆြးေႏြးပြဲ တက္ေရာက္သူေတြကိုလည္း သဘာဝပတ္ဝန္းက်င္ ပ်က္စီးမႈ နည္းႏိုင္သမွ် အနည္းဆံုးျဖစ္ ေအာင္ ေဆာင္ရြက္ေနေၾကာင္း ရွင္းျပသင့္ပါတယ္။ ဒါမွ အမ်ား ပိုမိုသတိျပဳမိလာ၊ ပိုမိုပူးေပါင္း ေဆာင္ရြက္လာႏိုင္ၾကမွာ ျဖစ္ပါ တယ္။။

(ေဆာင္းပါးရွင္ ၫြန္႔ေထြးသည္မ်က္ေမွာက္ေရးရာေဆာင္းပါးမ်ားေရးသားေနၿပီး ရန္ကုန္အေျခစိုက္ဂ်ာနယ္လစ္တစ္ဦးျဖစ္သည္)

 

Top News